Burdasın: Forum => DÖNEM SONU MUHASEBE İŞLEMLERİ => Dönem Sonu Kapanış Kayıtları |
|
SMMM (Ziyaretçi) |
Dönem Sonu Kapanış Kayıtları Yazar: ata | Kategori: Muhasebe | 13 Nisan 2009 Pazartesi 17:58 Yazıyı Paylaş Yazıyı OylaBu çalışmada yalnızca muhasebe kayıt işlemleri esas alınmıştır. 1- Yukarıdaki işlemlere başlamadan önce ve bu işlemler bittikten sonra ayrıntılı mizan alınarak kontrol yapılması ve ilgili mizanın dosyalanması 2- Maliyet ve gider yansıtma hesaplarına ait kayıtların yapılmasından sonra ayrıntılı mizan alınarak kontrol yapılması ve ilgili mizanın dosyalanması 3- Yansıtma ve gider ile maliyet hesaplarının karşılaştırılarak kapatılmasından sonra ayrıntılı mizan alınarak kontrol yapılması ve ilgili mizanın dosyalanması 4- 6 hesapların 690 hs kapatılmasından sonra ayrıntılı mizan alınarak kontrol yapılması ve ilgili mizanın dosyalanması İleride yapılacak çalışmalara için yardımcı olacaktır. DÖNEM SONU İŞLEMLERİ Özün Önceliği Kavramı Açısından Yapılacaklar: 1- Vadesi yeni yıla ait olan çeklerin özünde senet niteliği taşıdığı için alacak senetlerine devredilmesi gerekir. ____________ 31.12 .. _____________ 121. Alacak Senetleri 121.90 Vadeli Çekler 101.10 Portföydeki Çekler __________ … / .. ___________ 2- Aynı nedenle vadesi yeni yıla ait olan verilen çeklerin borç senetleri hesabına devredilmesi gerekir. __________ 31.12 .. ___________ 103.xx Verilen Çekler 321.xx Borç Senetleri 321.90 Vadeli Çekler ____________ …./…. _____________ 3- Alıcılar hesabında alacak bakiyesi veren cari hesapların (alıcılar hesabı borç karakterli bir hesaptır.) alınan sipariş avansları hesabına devredilmesi gerekir. ____________ 31.12 .. _____________ 120.10 Yurtiçi Alıcılar 120.10.093 X Tekstil A.Ş. 340.xx Alınan Sipariş Avansları 10 TL avansları 001 …Firması ____________ … /…. _____________ 4- Satıcılar hesabında borç bakiye veren firmalar varsa (normal olarak alacak bakiyeleri vermeleri gerekir.) verilen sipariş avanslarına devredilmesi gerekir. ____________ 31.12 .. _____________ 159.xx Verilen Sipariş Avansları 10 TL Avansları 001 ……Firması 320.10 Yurtiçi Satıcılar 320.10.11 A.2 Firma ____________ …./…. _____________ Yabancı Paralı Hesapların (Döviz) Yıl sonu İşlemleri: 1- Döviz kasası V.U.K.’ nun ilgili Genel Tebliğin 31.12 …. kuru (efektifler kuru) ile değerlendirilerek ortaya çıkacak olumlu fark kambiyo gelirlerine kaydedilir. (Döviz değerinin yükseleceği düşünülerek bu maddeler yapılmıştır.) ____________ 31.12 .. _____________ 100.20 Döviz Kasası 646.xx Kambiyo Karları 646,..,…Döviz Gelirleri ____________ … /…. _____________ 2- Kasa hariç diğer dövizli hesaplar V.U.K. ilgili Genel Tebliğinin 31.12. .. döviz alış kuru ile değerlendirilerek ortaya çıkan olumlu ve olumlu ve olumsuz farklar kambiyo karları veya zararları hesaplarına kaydedilmesi gerekir. NOT: Yabancı paralı çek, senet, verilen avans ve alacaklar için ilgili hesaplar borçlandırılıp farklar “ 646-Kambiyo Karlarına” alacak yazılır. Yabancı paralı alınan avanslar, borçlar varsa kur farkları “656- Kambiyo Zararları “ hesabına borç ilgili hesaplara alacak kaydedilir. ____________ 31.12 .. _____________ 101.40 X Bankası Döviz Hesabı 646.xx Kambiyo Karları 646,..,…Döviz Gelirleri ____________ …. /….. _____________ 3- Yabancı paralı alacaklar ilgili yıldaki ihracatlardan kaynaklanıyorsa 31.12…. kuruna göre doğan farklar 601 İhracat Hasılat hesabına alacak verilerek muhasebeleştirilir. Dönemsellik Kavramı Açısından Yapılacaklar: 1- Yeni yıla ait olduğu halde cari yılın giderine yazılmış hesaplar varsa araştırılarak düzeltilmesi gerekir.(Yeni yıla ilişkin defter tasdik giderleri, sigorta poliçeleri, abonelik, noter harçları gibi) ____________ 31.12 .. _____________ 180.xx Gelecek Aylara Ait Giderler 770.80.530 Noter Harçları Giderleri ____________ …. /.. .. _____________ 2-Doğrudan gider yazıldığı halde sene sonunda tüketilmemiş malzemenin araştırılarak stoklara alınması gerekir.(Örnek: Sarf yazılan yardımcı malzeme) ____________ 31.12 .. _____________ 157.xx Diğer Stoklar 760.70.471 Kırtasiye Giderleri ____________ …. /…. _____________ 3- Gelecek yıllara ait olup cari yıla gelir yazılmış hesaplar varsa araştırılarak düzeltilmesi gerekir.(Peşin alınan kiralar gibi.) ____________ 31.12 .. _____________ 649.30 Kira Gelirleri 380.xx Gelecek Aylara Ait Gelirler ____________ …. / .. _____________ 4- Henüz belgesi gelmemiş ancak cari yıla ait tüm giderlerin tahakkuk ettirilmesi gerekir.(Elektrik, su, telefon gibi.) ____________ 31.12 .. _____________ 770.80.300 Elektrik Giderleri 381.xx Gider Tahakkukları ____________ …. / .. _____________ Amortismanların Hesaplanması: 1- Maddi duran varlıklara ait amortismanların ayrılması gerekir. ____________ 01.03 .. _____________ İlgili 7’li maliyet ve gider hesapları 373.Maliyet Gid. Karş. ____________ …. / .. _____________ ____________ 31.12 .. _____________ 373. Maliyet Gid. Karş. 257.B.Amortismanlar ____________ …. / .. _____________ 2-Maddi olmayan duran varlıklara amortisman uygulanması gerekir. ____________ 31.12 .. _____________ İlgili 7’li maliyet ve gider hesapları 373.Maliyet Gid. Karş. ____________ … / .. _____________ ____________ 31.12 .. _____________ 373.Maliyet Gid. Karş. 268.B.Amortismanlar ____________ … / .. _____________ 3- Özel tükenmeye tabi varlıklara tükenme payı ayırmak gerekir. ____________ 31.12 .. _____________ İlgili 7’li maliyet ve gider hesapları 278. B. Tükenme Payları ____________ … / .. _____________ 4- Diğer duran varlıklara ait amortismanların ayrılması gerekir. ____________ 31.12 .. _____________ İlgili hesaplar 299.B.Amortismanlar ____________ … / .. _____________ NOT: Binek otomobillerde kıst amortisman uygulanır. Karşılıkların Ayrılması ![]() 1- Şüpheli ticari alacaklar karşılığının ayrılması gerekir. (İlgili olduğu dönemde vadesi geçtiği halde tahsil edilemeyen dava ve icra safhasındaki alacaklar ile bir defadan hazla istenmesine rağmen tahsil edilemeyen, dava açılmasına değmeyecek kadar küçük alacaklar (dava masrafı alacaktan fazla ise dava açılmasına değmeyecek kadar küçük alacaktır.) için şüpheli alacak karşılık karşılığı ayrılabilir. Teminatlı alacaklar için karşılık ayrılamaz. ____________ 31.12 .. _____________ 128.xx Şüpheli Ticari Alacaklar 120/121.xx Alıcılar. ___________ … / .. _____________ ____________ 31.12 .. _____________ 654.xx Karşılık Giderleri 129.xx Şüpheli Ticari Alacaklar Karşı. ___________ … / .. _____________ 2- Stoklarda rayice göre veya bozulma v.b. nedenlerle değer düşüklükleri varsa stok değer düşüklüklerinin ayrılması gerekir. Stok değer düşüklüğü için Takdir Komisyonu kararına göre ise dönem giderlerine şayet Takdir Komisyonun kararı yoksa KKEG kaydedilmesi gerekir. ____________ 31.12 .. _____________ 654.xx Karşılık Giderleri 158.xx Stok Değer Düş. Karşı. ____________ … / .. _____________ 3. Reeskont İşlemleri: Varlıklar gerçek tasarruf değerleri ile görmek ilkesinden hareketle vadeli senetler reeskonta tabi tutulması gerekir. Vadeli çekler reeskonta tabi tutulmaz. Yabancı paralı senetler yıl sonu değerleme kuru ile değerlendirilir reeskonta tabi tutulmazlar, ancak 4369 sayılı yasa ile yapılan değişlikten sonra 1999 yılının değerleme gününde yabancı paralı senetlerde libor esas alınarak değerlemeye tabi tutulabileceklerdir. Avans mukabili alınan senetler de reeskonta tabi tutulmazlar. Reeskont hesaplamasında senedin üzerindeki faiz oranı esas alınacaktır. Senet üzerinde faiz oranı yoksa reeskont Merkez Bankasınca belirlenmiş ve yıl sonu itibariyle geçerli avans işlemlerinde uygulanacak faiz oranı tatbik edilecektir. Reeskont hesaplamasında iç ıskonto formülü kullanılacaktır. Nominal Değer: Senedin üzerindeki yazılı değer. Faiz Oranı : Merkez Bankası reeskont faiz oranı Gün Sayısı : 31.12. ile senet vade tarihi arasındaki gün sayısı Reeskont Tutarı: Nominal Değer x Faiz Oranı x Gün Sayısı 36.500 + (Faiz Oranı x Gün Sayısı ![]() 1- Alacak senetlerine reeskont uygulanması yapılabilir. ____________ 31.12 .. _____________ 657.xx Reeskont Faiz Giderleri 122.xx Alacak Senetleri Reeskontu ____________ … / .. _____________ 2- Verilen borç senetlerine reeskont uygulanması yapılabilir. NOT: Alacak ve Borç senetlerine ancak birlikte reeskont yapılabilir. ____________ 31.12 .. _____________ 322.xx Borç Senetleri Reeskontu 647.xx Reeskont Faiz Gelirleri ____________ … / .. _____________ Bir Yıllık Süreyle İlgili Yapacaklar (Bilanço İlkeleri): 1- 31.12.tarihinde 1 yıl veya daha kısa süreli varlıklar duran varlıklar içinde varsa dönen varlıklara devredilmesi gerekir. ____________ 31.12 .. _____________ 100’lü hesaplar 200’lü hesaplar ____________ … / .. _____________ 2- 31.12.tarihinde 1 yıldan uzun süreli varlıklar dönen varlıklar içinde varsa duran varlıklara devredilmesi gerekir. ____________ 31.12 .. _____________ 200’lü hesaplar 100’lü hesaplar ____________ … / .. _____________ 3- 31.12… tarihinde 1 yıldan kısa süreli kaynaklar uzun vadeli yabancı kaynaklar içinde varsa kısa vadeli yabancı kaynaklara devredilmesi gerekir. ____________ 31.12 .. _____________ 400’lü hesaplar 300’lü hesaplar ____________ … / .. _____________ 4- 31.12.tarihinde 1 yıldan uzun süreli kaynaklar kısa vadeli yabancı kaynaklar içinde varsa uzun vadeli yabancı kaynaklara devredilmesi gerekir. ____________ 31.12 .. _____________ 300’lü hesaplar 400’lü hesaplar ____________ …/ .. _____________ Satışların Maliyetlerinin Hesaplanması ve Giderlerin Devri: 1- Satılan mamuller maliyetinin hesaplanması a- Yıl içinde 710.10.xxx Direkt İlk Madde Malzeme, 720.10.xxx Direkt İşçilik Giderleri ve 730.10.xxx Genel Üretim Giderleri hesaplarında biriken tutarlar, yansıtmalarıyla 151 hesaba devredilmesi gerekir. ____________ 31.12 .. _____________ 151.xx Yarı Mamuller-Üretim 711.Direkt İlk. Mad. Malz. Yansıtma Hesabı 721.Direkt İşçilik Yansıtma Hesabı 731.Genel Üretim Giderleri ____________ …/. .. _____________ b- Varsa yarı mamul tutarı 151 hesapta kalır. Farkı 152 hesaba devredilir. ____________ 31.12 .. _____________ 152.xx Mamuller 151.xx Yarı Mamuller Üretim ____________ …./ …. _____________ c- Varsa mamul stokları 152 hesapta kalır. Farkı 620 hesaba devredilir. ____________ 31.12 .. _____________ 620.xx Satılan Mamuller Maliyeti 151.xx Mamuller ____________ …../…. _____________ d- Yansıtma hesapları ana maliyet hesapları ile kapatılır. ____________ 31.12 .. _____________ 711.Direkt İlk Mad. Malz.Yans. Hesap. 721.Direkt İşçilik Giderleri Yans. Hes. 731.Genel Üretim Giderleri Yans. Hes. 710.xx Direkt İlk Mad. Malz. Giderleri 720.xx Direkt İşçilik Giderleri 730.xx Genel Üretim Giderleri ____________ …./…. _____________ 2- Satılan Ticari Mallar Maliyetinin Hesaplanması: a- Yıl içinde 153 hesapta biriken tutarlardan yıl sonu mal stoklarına tekabül eden tutar 153 hesapta kalır. Farkı 621 hesaba devredilir. ____________ 31.12 .. _____________ 621.xx Satılan Ticari Mallar Maliyeti 153.xx Ticari Mallar ____________ …./…. _____________ 3- Satılan Hizmet Maliyetinin Hesaplanması: a- Yıl içinde 740 hesapta biriken tutarlar yansıtma hesabıyla 622’ye devredilir. ____________ 31.12 .. _____________ 622.xx Satılan Hizmet Maliyeti 741.xx Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma Hesabı ____________ …/…. _____________ b- Yansıtma hesabı maliyet hesabı ile kapatılır. ____________ 31.12 .. _____________ 741.xx Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma Hesabı 740.xx Hizmet Üretim Maliyeti ____________ …/…. _____________ 4- Giderlerin Devri: a- Yıl içinde 700’lü gider hesaplarında biriken tutarlar yansıtma hesaplarıyla ilgili 600’lü hesaplara devredilir. ____________ 31.12 .. _____________ 630.xx Araş. ve Geliştirme Giderleri 631.xx Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri 632.xx Genel Yönetim Giderleri 660.xx Kısa Vadeli Borçlanma Giderleri 661.xx Uzun Vadeli Borçlanma Giderleri 751.xx Araş. ve Geliştirme Gid. Yansıtma Hes. 761.xx Pazarlama, Satış ve Dağıtım Gid. Yansıtma Hes. 771.xx Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hes. 781.xx Finansman Giderleri Yansıtma Hes. ____________ …. /…. _____________ b- Yansıtma hesapları gider ana hesaplarıyla kapatılır. ____________ 31.12 .. _____________ 751.xx Araş. ve Geliş. Gid. Yansıtma Hes. 761.xx Paz. Satış ve Dağ. Gid. Yansıtma Hes. 771.xx Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hes. 781.xx Finansman Gid. Yansıtma Hes. 750. Araş. ve Geliş. Giderleri 760. Paz. Satış ve Dağ. Giderleri 770. Genel Yönetim Giderleri 780. Finansman Giderleri ____________ …. /.. .. _____________ Bu maddelerden sonra bütün 700’lü hesaplar kapanacaktır. Gelir Tablosu Hesaplarının Kapatılması: 1- Hasılat, gelir ve kar hesaplarına borç (60. 64. 67 ile başlayan hesaplar ) 690 hesaba alacak yazılarak gelirler 690 Dönem Karı-Zararı hesabının alacağına (kar’a) devreder. ____________ 31.12 .. _____________ 60 Brüt Satışlar 64 Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir Ve Karlar 67 Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar 690 Dönem Karı veya Zararı…….. gibi. ____________ … / .. _____________ 2- Maliyet, gider ve zararlara ait hesaplara (61-62-63-65-66-68 ile başlayan hesaplara) alacak 690 hesaba borç yazılarak, giderler 690 Dönem Karı-Zararı hesabının borcuna (zararına) devredilir. ____________ 31.12 .. _____________ 690 Dönem Karı veya Zararı 61 Satış İndirimleri 62 Satışların Maliyeti 63 Faaliyet Giderleri 65 Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlar 66 Finansman Giderleri 68 Diğer Olağan Dışı Gider ve Zararları ____________ ….. /…. _____________ Şimdi 690 hariç bütün 6’lı hesapların bakiye vermemesi gerekir. 690 hesap borç bakiyesi veriyor ise zarar, alacak bakiyesi veriyorsa kardır. Eğer kar varsa bu karın vergisi hesaplanacaktır.(Muhasebe dışında) Vergi kayıtları aşağıdaki gibi olacaktır. 3- 691 Dönem Karı Vergi Ve Diğer Yasal Yükümlülükler Karşılıkları hesabın aynı isimli 370 kod nolu bilanço hesabına devredilmesi gerekir. __________ 31.12 .. _____________ 691.Dönem Karı Vergi ve Diğ. Yasal Yük. Karş. 370. Dönem Karı Vergi ve Diğ. Yasal Yük. Karş. ____________ …. / .. _____________ 4- 193 hesabın 371 hesaba devredilmesi gerekir. (193, 691’den büyükse sadece 691 kadarı devredilir.) ____________ 31.12 .. _____________ 371.Dön.Kar.Peş.Öd.Vergi Diğer. Yükümlülükler 193.Peşin Ödenen Vergi ve Fonlar ____________ …. / ….. _____________ 5- Dönem karının (690 hesap) kapatılması gerekir. ____________ 31.12 .. _____________ 690 Dönem Karı veya Zararı 691.Dönem Karı vergi ve Diğer. Yasal Yük. Karşı. 692.Dönem Net Karı ____________ …/…. _____________ 6- 692 hesabın (Dönem Net Karı veya Zararı ![]() ____________ 31.12 .. _____________ 692.Dönem Net Karı -Zararı 590.Dönem Net Karı ____________ 31.12 .. _____________ 7- 690 hesapta zarar varsa 692 hesaba devredilir. ____________ 31.12 .. _____________ 692.Dönem Net Karı-Zararı 690.Dönem Karı veya Zararı ____________ … / .. _____________ 8- 692 hesabın 591 hesaba devredilmesi gerekir. ____________ 31.12 .. _____________ 591.Dönem Net Zararı 692.Dönem Net Karı veya Zararı ____________ …. / .. _____________ YENİ YILDA YAPILACAK İŞLEMLER 1- Alacak senetlerine devredilen çeklerin tekrar çekler hesabına alınması gerekir. ____________01.01.. _____________ 101.10 Portföydeki Çekler 121.90 Vadeli Çekler ____________ ../../.. _____________ 2- Borç senetlerine devredilen çeklerin tekrar verilen çekler, hesabına alınması gerekir. ____________ 01.01.. _____________ 321.xx Borç Senetleri 103.xx Verilen Çekler ____________ ../../.. _____________ 3- Alınan sipariş avanslarına devredilen alıcıların alacak bakiyelerinin tekrar alıcılar hesabına alınması gerekir. 4- Verilen sipariş avanslarına devredilen satıcıların borç bakiyelerinin tekrar satıcılar hesabına alınması gerekir. ____________ 01.01.. _____________ 320.10 Satıcılar 159.xx Verilen Sipariş Avansları ____________ ../../.. _____________ 5- 122 Kod’ lu alacak senetleri reeskontu hesabının kapatılması gerekir. ____________ 01.01… _____________ 122.xx Alacak Senetleri Reeskontu 647 Reeskont Faiz Gelirleri ____________ ../../.. _____________ 6- 322 Kod’ lu borç senetleri reeskontu hesabının kapatılması gerekir. ____________ 01.01…_____________ 657 Reeskont Faiz Giderleri 322 Borç Senetleri Reeskontu ____________ ../../.. _____________ 7- 370 ve 371 hesap karşılaştırılarak ödenecek vergi çıkıyorsa 360 hesaba kaydedilmesi gerekir. ____________ 30.04 _____________ 370 Dönem Karı Vergi Diğ. Yasal Yük. Karş. 371 Dönem Karının Peşin Ödenen Vergi ve Diğ. Yük. 360.90 Ödenecek Kurum Vergi Fonları ____________ ../../.. _____________ 8- Dönem net karı (Limited Şirketinde ortaklar kurulu, Anonim Şirketlerde genel kurul kararına göre) ilgili hesaplara devredilir. (Örnek madde karın dağıtılmaması kararına göredir.) ____________ 01.01…_____________ 590 Dönem Net Karı 540 Yasal Yedekler 570 Geçmiş Yıllar Karları ____________ ../../.. _____________ 9- Dönem net zararı varsa 580 hesaba devredilmesi gerekir. ____________ 01.01.._____________ 580 Geçmiş Yıllar Zararları 591 Dönem Net Zararı ____________ ../../.. _____________ | |||
SMMM (Ziyaretçi) |
Dönem Sonu Muhasebe ve Vergi Uygulamaları 1-ASMMMO Dönem sonu işlemleri semineri notları (Sakıp Şeker, YMM) (İndir) 2-ASMMMO Dönem sonu işlemleri semineri notları (Bünyamin Öztürk, YMM) (İndir) 3--Dönem sonu işlemlerinin vergisel boyutu (Murat AKAR, AVDB. Grup Müdürü ![]() *** DÖNEM SONU İŞLEMLERİ VE KAPANIŞ KAYITLARINDA İNCE NOKTALAR 1-Kasa farklarının değerlemesi ve muhasebe kayıtları 2-Değersiz alacaklar 3-Şüpheli alacaklar 4-Alacak-borç senetleri reeskontu 5-Dönem sonu stok sayım farkları 6-Amortisman uygulamalarına ilişkin notlar 7-Vergi ve diğer yasal yükümlülükler karşılıkları: 8-Dönem sonu kapanış işlemleri 9-Maliyet hesaplarının gelir hesaplarına aktarımı 10-Gelir tablosu hesaplarının kapatılması ile MUHASEBE İŞLEMLERİNE İLİŞKİN BAZI KAYIT ÖRNEKLERİ -Dönem ayarlamaları -Finansal Muhasebe -Menkul Kıymetler -Ticari Alacaklar -Reeskontlar -Stoklar-1 -Stoklar-2 -Stoklar-3 - Kasa farklarının değerlemesi ve muhasebe kayıtları Kasa hesabı işletmelerin nakit varlığını gösteren hesaplardan biri olup, yasal defter kayıtları üzerinden, kasa hesabının borcu ile alacağı arasındaki fark "kasa mevcudunu" verir. İşletmede, dönem içinde veya yıl sonu sayımında kasa fazlalığı veya noksanı ortaya çıkmışsa ve bu tutarlar ilgili düzenleyici hesaplara alınmışsa, ilgili fark hesaplarının dönem sonunda kapatılması gerekir. Kasa sayım noksanı Fiili kasa mevcudu, kaydi mevcuttan az ise kasa noksanı söz konusudur. Kasa noksanının, GVK da yeralan "....sermayede vukua gelen eksilmeler zarar addolunmaz." hükmüne göre dönem kazancının tespitinde gider olarak dikkate alınması mümkün değildir. Kasa noksanlığı halinde, gerekli düzeltici muhasebe kayıtlarında kullanılan hesap "197-Sayım ve Tesellüm Noksanları"dır. Anılan hesap geçici bir hesap olup, kapatılması gerekir. İşleyişi ise şu şekildedir: _____________________31.12.2006 _______________ 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hs XX 100 Kasa Hs. XX _____________________ / ________________________ - Kasa noksanlığının nedeni kasa sorumlusu ise; _____________________31.12.2006 ________________ 135 Personelden Alacaklar hs XX 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları hs XX _____________________ / ________________________ Kasa noksanlığının nedeni çalınma ise veya neden bilinemiyorsa, hesap şu şekilde kapatılır; _____________________31.12.2006 _________________ 689 Diğer Olağan Dışı Gider ve Zararlar hs XX 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları hs XX _____________________ / ________________________ Kasadan para çalınması, normal ticari faaliyet sonucu ortaya çıkan bir zarar olmadığı için, bu şekilde ortaya çıkan kasa noksanlıklarının kanunen kabul edilmeyen gider olarak değerlendirilmesi ve ticari kardan mali kara geçişte, ticari kara ilave edilmesi gerekir. Kasa sayım fazlası Fiili sayım sonucu kasa mevcudunun, yasal kayıtlara göre oluşan mevcuttan fazla olduğunun tespit edilmesi durumunda kasa fazlalığı söz konusudur. Kasa fazlalığı, bilanço aktifinde artışı ifade eder. Kasa fazlalığı halinde, gerekli düzeltici muhasebe kayıtlarında kullanılan hesap "397. Sayım ve Tesellüm Fazlaları"dır. Bu geçici hesabın işleyişi şu şekildedir: _____________________ 31.12.2006 __________________ 100 Kasa Hs XX 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları hs XX _____________________ / ________________________ - Kasa fazlalığının nedeni bilenmiyorsa yapılması gereken kayıt; _____________________ 31.12.2006 _________________ 100 Sayım ve Tesellüm Fazlaları hs XX 671 Önceki Dönem Gelir ve Karlar hs XX _____________________ / ________________________ Değersiz alacaklar VUK 322. md. göre “ kazai bir hükme veya kanaat getirici bir vesikaya göre artık tahsiline imkan kalmayan alacaklar değersiz alacaktır. Değersiz alacaklar, bu mahiyete girdikleri tarihte tasarruf değerlerini kaybederler ve kayıtlı değerleri ile zarara geçirilerek yok edilirler’’. Kanunun uygulamasında alacağın değersiz sayılması için kazai hükümle kasdedilen mahkeme kararıdır. Kanaat verici vesika ise, mahkeme tarafından verilmiş borçlu hakkındaki gaiplik kararı, icra takibatına ait dosyanın işlemden kaldırıldığını gösteren icra memurluğu yazısı, borçlunun ölümü ve mirasçılarının bulunmadığını kanıtlayan resmi soruşturma belgesi, Ticaret Mahkemesi tarafından borçlu hakkında verilmiş bulunan iflas kararı gibi belgelerdir. Değersiz hale gelen alacaklar, değersiz hale geldikleri yıl kayıtlı değerleri ile zarara geçirilerek yok edilirler. Borçlu ile konkordato anlaşması yapılmış ise konkordato dışı kalan alacak kısmı değersiz alacak addolunur. Avans niteliğindeki bir alacağın değersiz alacak haline gelmesi nedeni ile karşılık yolu ile gider yazılması mümkün değildir. Şüpheli alacaklar VUK 323. md. göre ticari veya zirai kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi ile ilgili olmak şartı ile ; dava veya icra safhasında bulunan alacaklar; yapılan protestoya veya yazı ile bir defadan fazla istenilmesine rağmen , borçlu tarafından ödenmemiş bulunan dava ve icra takibine değmeyecek derecede küçük alacaklar şüpheli alacak sayılır. Şüpheli hale gelen alacaklar için değerleme gününde tasarruf değerine göre pasifte karşılık ayrılabilir. Teminatlı alacaklarda karşılık, alacağın teminatsız kısmı için ayrılır. Şüpheli hale gelen alacaklar için dönem sonu kayıtları aşağıdaki gibi olacaktır. Alacak şüpheli hale gelmişse; ____________ 31.12.2006 _________________ 128 Şüpheli Alacaklar hs XX 120 Alıcılar hs XX ______________ / _____________________ Alacak için karşılık ayrılması ______________ 13.12.2006________________ 654 Karşılık Giderleri hs XX 129 Şüpheli Al.Kar. hs XX _________________ / ___________________ Alacak-borç senetleri reeskontu Reeskont işlemi Alacak ve borçlar VUK281 ve 285. md. göre mukayyet, yani deftere kayıtlı değerleriyle değerlenirler. Aynı Kanunun 264. md. göre tasarruf değeri, bir iktisadi kıymetin değerleme gününde sahibi için arz ettiği gerçek değeridir. Teminata veya tahsile verilen senetler: Teminata veya tahsile verilen senetler de anılan şartları taşımak kaydıyla reeskont işlemine tabi tutulabilirler. Şüpheli alacaklarda reeskont: Şüpheli alacaklar genel olarak vadesi geçmiş olan alacaklardır. Vadesi geçmemiş olsa dahi şüphelilik halinin kesinleşmesi ile birlikte sent muaccel hale geleceğinden bu tür senetler için dönem sonunda reeskont hesaplanmaz. Şartları taşıması halinde şüpheli alacak karşılığı ayrılır. Avans niteliğindeki alacak senetlerinde reeskont: Dönem ticari kazancının tespitinde dikkate alınmayan (hasılat yazılmayan) senetlere dönem sonu itibariyle reeskont hesaplanmayacaktır. Hatır senedi de bu kapsamdadır. Senetsiz alacaklarda reeskont: Senede bağlanmamış alacaklar için mali kanunlar açısından reeskont hesaplanmayacaktır. Bu tür alacaklar için hesaplanan reeskont giderleri KKEG olarak değerlendirilmelidir. Vade içermeyen senetler: Vade içermeyen senetler reeskonta tabi tutulmayacaktır. Katma Değer Vergisi alacakları: KDV, tahsil eden işletme için bir hasılat veya gelir unsuru değildir. İşletmenin fonksiyonu burada vergi tahsiline aracılıktır. Bu nedenle işletmelerin müşterilerinden olan senede bağlı KDV alacağı için reeskont hesaplanmayacaktır. Dönem sonu stok sayım farkları İşletmeler dönem sonlarında stoklarının fiili envanterini ve kaydi envanterini tespit eder. Farklılık bulunması halinde kaydi envanter fiili envanter seviyesine getirilmelidir. Değerlemede fiili envanter sonuçları dikkate alınmalıdır. Değerleme sonucu ortaya çıkan stok sayım noksanlıları ve fazlalıkları doğrudan gelir gider hesaplarına yansıtılmak yerine sebebi bulunana kadar 197 ve 397 no.lu hesaplarda takip edilmelidir. Sebebi bulunamayan sayım fazlası _______________31.12.2006 _______________ 153 Ticari Mallar hs xx 397 Sayım Fazlası hs xx _______________31.12.2006 _______________ 397 Sayım Fazlası hs xx 679 Olağan Dışı Gelir ve Karlar hs xx _______________ / _______________ Sebebi bulunamayan sayım noksanı _______________31.12.2006 _______________ 197 Sayım Noksanı hs xx 153 Ticari Mallar hs xx _______________ 31.12.2006 _______________ 689 Olağan Dışı Giderler hs xx 689 KDV’si xx 197 Sayım Noksanı hs xx 391 Hesaplanan KDV hs xx _______________ / _______________ Sebebi bulunamayan stok sayım noksanına ilişkin KDV’nin ve noksan tutarının KV. matrahının tespitinde Kanunen kabul edilmeyen gider olarak dikkate alınacağı unutulmamalıdır. Amortisman uygulamalarına ilişkin notlar Amortisman yöntemleri Normal Amortisman Normal Amortisman yönteminde amortismanın uygulanacağı süre, 1(bir) rakamının sabit kıymetin aktife girdiği ilk yılında uygulanan amortisman oranına bölünmesi yoluyla bulunur. Azalan Bakiyeler Usulünde Amortisman Azalan Bakiyeler Usulünde Amortisman VUK’nun mükerrer 315. maddesi ile sadece bilanço usulüne göre defter tutan mükelleflere tanınmış bir haktır. Bu yöntemde mükellefler normal amortisman yönteminden farklı olarak sabit kıymetlerinin amortismanlarını kıymetin aktif değeri üzerinden değil, kıymetin aktif değerinden aynı kıymete ait birikmiş amortismanın çıkarılması yoluyla hesaplanan net defter değeri üzerinden ayırırlar. Ancak bu yöntemde uygulanan amortisman oranı normal amortisman yönteminde uygulanan oranın iki katıdır. Amortisman Yöntemi Değişiklikleri Başlangıçta azalan bakiyeler yöntemini seçenler için daha sonra normal yönteme geçmelerinde yasa açısından herhangi bir sakınca yoktur. Ancak, normal usulden azalan bakiyeler usulüne geçiş yasaklanmıştır. Vergi ve diğer yasal yükümlülükler karşılıkları: İşletmelerin cari dönemde kar elde etmeleri durumunda bu karlar üzerinden izleyen yıl içinde beyan edilip ödenecek kazanç vergileri için tek düzen hesap planı uyarınca vergi karşılığı tesis edilmesi ve dönem sonu bilançosunda (bilanço pasifinde) 370 nolu hesap kullanılarak gösterilmesi zorunludur. Vergi karşılığının hesaplanmasında kazanç vergileri üzerinden hesaplanacak stopaj ve fon tutarı dikkate alınacaktır. Bu vergi kurumlar vergisinin tahakkuk ettirilmesi ile kapatılır. Örnek: bir işletme 2006 yılında 10,000- YTL tutarında mali kar elde etmiş ve 2.000-YTL tutarında geçici vergi ödemiştir. ____________________________31.2.2006 ____________________________ 691- Dönem Karı Vergi ve Diğer Yükümlülükler Karşılıkları hs 2.000 370-Dönem Karı Vergi ve Diğer Yasal Yüküm. Karş. hs 2.000 ____________________________31.12.2006 ____________________________ 371- Dönem Karının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükler 2.000 193- Peşin Ödenen Vergi ve Fonlar hs 2.000 ____________________________ / ____________________________ Dönem sonu kapanış işlemleri Maliyet hesaplarının gelir hesaplarına aktarımı Maliyet hesaplarında bulunan giderler hesap dönemi sonunda yansıtma hesapları yolu ile ilgili gelir tablosu hesaplarına yansıtılır. Maliyet Hesapları Bilanço ve Sonuç Hesapları Gider Hesapları Yansıtma Hesapları Bilanço ve Sonuç Hes. 710- Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri 720- Direkt İşçilik Giderleri 730- Genel Üretim Giderleri 711- Direkt İlk Madde ve Malz. Giderleri Yansıtma Hesabı 721- Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma Hesabı 731- Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabı 151- Yarı Mamüller Üretim Hesabı 152- Mamüller 740- Hizmet Üretim Maliyeti 741- Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma Hesabı 622- Satılan Hizmet Maliyeti 170- Yıll. Yay.İnşaat ve Onarım Maliyetleri 750- Araştırma ve Geliştirme Giderleri 751- Araştırma ve Geliştirme Giderleri Yansıtma Hesabı 630- Araştırma ve Geliştirme Giderleri 760- Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri 761- Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Yansıtma Hesabı 631- Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri 770- Genel Yönetim Giderleri 771- Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hesabı 632- Genel Yönetim Giderleri 780- Finansman Giderleri 781- Finansman Giderleri Yansıtma Hesabı 660- Kısa Vadeli Borçlanma Giderleri 661- Uzun Vadeli Borçlanma Giderleri Yansıtma işleminden sonra maliyet hesapları ve ilgili yansıtma hesapları ters kayıtla kapatılır. Gelir tablosu hesaplarının kapatılması _______________ 31.12.2006 _______________ 600 Yurtiçi Satışlar 601 Yurtdışı Satışlar 602 Diğer Gelirler 610 Satıştan İadeler 611 Satış İskontoları 612 Diğer İndirimler 620 Satılan Mamul Maliyeti 621 Satılan Ticari Mal Maliyeti 622 Satılan Hizmet Maliyeti 623 Diğer Satışları Maliyeti 630 Araştırma ve Geliştirme Giderleri 631 Pazarlama S. Giderleri 632 Genel Yönetim Giderleri 640 İştiraklerden Temettü Gelirleri 641 Bağlı Ortaklıklardan Temettü Gelirleri 642 Faiz Gelirleri 643 Komisyon Gelirleri 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar 645 Menkul Kıymet Satış Karları 646 Kambiyo Karları 647 Reeskont Faiz Gelirleri 648 Borsa Değer Artış Karları 649 Diğer Olağan Gelir ve Karlar 653 Komisyon Giderleri 654 Karşılık Giderleri 655 Menkul Kıymet Satış Zararları 656 Kambiyo Zararları 657 Reeskont Faiz Gideri 658 Borsa Değer Azalış Zararları 659 Diğer Olağan Giderler 660 Kısa Vadeli Borçlanma Gideri 661 Uzun Vadeli Borçlanma Gideri 679 Olağan Dışı Gelir 689 Olağan Dışı Giderler 690 Dönem Karı (Zararı ![]() _______________ / _______________ Dönem karı üzerinden hesaplanacak vergiler için aşağıdaki kayıt yapılır: _______________ 31.12.2006 _______________ 691 Dönem K. Vergi ve yasal yük. 370 Dönem K.Vergi veY.Y.Karşılığı _______________31.12.2006 _______________ Dönem net karına ulaşmak için aşağıdaki kayıt yapılır: _______________ 31.12.2006 _______________ 690 Dönem Karı 691 Dönem K.Vergi ve Y.Yük. 692 Dönem Net Karı _______________31.12.2006 _______________ Dönem net karı aşağıdaki muhasebe kaydı ile bilançoya taşınır ve böylece gelir tablosu kapatılmış olur. _______________ 31.12.2006 ________ 692 Dönem Net Karı 590 Dönem Net Karı _______________ / _______________ MUHASEBE İŞLEMLERİNDE BAZI KAYIT ÖRNEKLERİ -Dönem ayarlamaları -Finansal Muhasebe -Menkul Kıymetler -Ticari Alacaklar -Reeskontlar -Stoklar-1 -Stoklar-2 -Stoklar-3 | |||
SMMM (Ziyaretçi) |
BASİT BİR DÖNEM SONU İŞLEMİ ve MUHASEBE KAYITLARI Sevgili arkadaşlarım, bugün sizlere çok yalın basite indirgenmiş bir dönemsonu uygulaması anlatacağım,biliyorum çoğunuz diyorsunuz ki ' Dönem içinde bütün işlemleri yapıyorum ama bir hesapları kapatamıyorum' dediğinizi duyargibiyim,bende size diyorum ki arkadaşlar aslında muhasebenin en basit tarafı hesapların kapatılmasıdır.çok kaynaktan bilgi almış olabilirsiniz,çok geniş anlatımlar okumuş olabilirsiniz ama biz bugün bu eksiğimizi çok basit bir örnekle yok edeceğiz.Ama sizin yapmanız gereken bu örneği geliştirmek olmalıdır. BİR ÖRNEK ![]() 153-Ticari malların borç bakiyesi................10.000 770-G.Y.G. borç bakiyesi........................... .400 760-PSDG borç bakiyesi...............................600 191-İnd.kdv nin borç bakiyesi.......................2000 600-Y.i.satışların alacak bakiyesi.................6000 391-Hes.kdv nin alacak bakiyesi..................1200 193-Peş.öd.ver.ve fon. .................................200 DÖNEM SONU STOK .............................7.000 Olduğunu varsayalım. Sevgili arkadaşlar burası GENEL GEÇİCİ MİZANDIR, Genel geçici mizandan kesin mizana ulaşabilmek için envanter çıkarmamız gerekecektir yani saymak,tartmak,ölçmek ve değerlemek suretiyle bilanço günündeki varlıkları ve borçları kesin bir şekilde tespit etmeliyiz. 1-önce kdv mahsubunu yapalım 1---------------------------------/----------------- 190-Devreden kdv 600 391-Hesap.kdv. 1200 191-İnd.kdv 2000 ----------------------------------------------------- 2-STMM ni bulmalıyız,lütfen hatırlayınız TİCARİ MALLAR HESABININ BORÇ BAKİYESİ-DÖNEM SONU STOK=STMM yani 10.000-7000=3.000 2---------------------------/----------------------------- 621-stmm 3000 153-Tiç.mall. 3000 ---------------------------------------------------------- Eğer başka bir işlem yoksa burası KESİN MİZAN dır.Artık rahatlıkla dönem sonu işlemlerini yapabiliriz. 1-Geçici vergi kaydı yapılmalıdır. 1--------------------------------/------------------------ 371-D.k.p.ö.v.ve.d.yük. 200 193-Peş.öd.ver.ve fonlar 200 ---------------------------------------------------------- 2-Yansıtmaları yapmalıyız.Yansıtma hesapları ilk kayıtta alacak yanlı çalışacaktır.7 li gurupta her giderin +1 i o hesabın yansıtmasıdır örneğin 760 PSDG, 760+1=761 PSDG YANS. 2------------------------------/--------------------------- 631-PSDG 600 632-G.Y.G. 500 761-PSDG YANS. 600 771-G.Y.G YANS. 400 ----------------------------------------------------------- 3--------------------------/------------------------------ 761-PSDG YANS. 600 771-GYG YANS. 400 760-PSDG 600 770-G.Y.G. 400 ----------------------------------------------------------- 4-Dönem içinde bütün gider ve zararların borç bakiyeleri alacaklanarak 690 hesabın borcuna gönderilecektir. 4---------------------------/----------------------------- 690-DÖNEM K/Z 4000 621-STMM 3000 631-PSDG 600 632-GYG 400 --------------------------------------------------------- 5-Dönem içinde kayda alınan bütün gelir ve karların alacak bakliyeleri borçlanarak 690 hesabın alacağına gönderilecektir. -------------------------/--------------------------------- 600-Y.içi sat 6000 690-DÖNEM K/Z 6000 ---------------------------------------------------------- 6-Dönem karını borç ve alacak bakiyeleri birbirinden çıkartılarak DÖNEM (TİCARİ ![]() ---------------------------/---------------------------- xxxxxxxx 2000 690-DÖNEM KARI 2000 ------------------------------------------------------- 7-Çıkan kar üzerinden vergi hesaplanmalıdır.2000*20%=400 7-------------------------------/------------------------ 691-D.K.Y.Y.KAR. 400 370-D.K.Y.Y.K. 400 ---------------------------------------------------------- 8- KKEG olmadığı varsayımıyla Vergi sonrası kar'a ulaşmış olacağız. 8----------------------/--------------------------------- 690-DÖNEM KARI 2000 691-D.K.Y.Y.KAR. 400 692-D.NET KARI 1600 --------------------------------------------------------- VE 9----------------------------/---------------------------- 692-D.NET KARI9 1600 590-D.NET KARI 1600 ---------------------------------------------------------- Bu son yevmiye kaydımızdan sonra kapanış kayıtları dediğimiz bütün hesapları ters kayıt yaparak sonlandırmış olacağız. NOT:Büyük defter kayıtlarındaki 6 lı gurupların bakiyeleri Gelir tablosunu,1,2,3,4,5 'li gurupların bakiyeleri Bilanço yu oluşturacaktır. ZARAR OLDUĞUNU VARSAYDIĞIMIZDA İSE, 1.ve 7. maddeler olmayacaktır, 6.maddedeki hayali görünüm şöyle olacaktı, 6------------------/------------------------------- 690-DÖNEM ZARARI X XXXXX X --------------------------------------------------- 7-----------------------------/------------------------- 692-DÖNEM NET K/Z X 690-DÖNEM ZARARI X --------------------------------------------------------- 8----------------------/--------------------------------- 591-DÖNEM NET ZARARI X 692-DÖNEM NET K/Z X --------------------------------------------------------- Sevgili arkadaşlar hesaplardan görüldüğü gibi işletmenin faaliyet sonucu tüm gelir ve giderleri bir sonuç hesabında yani 690 hesapta toplanmıştır,bu hesap alacak kalanı verdiğinde KAR, borç kalanı verdiğinde zarar oluşmuştur.Kar ettiği durumda gereken yasal yükümlülükler düşüldü ve kalan rakam 692 Dönem net karı veya zararı hesabına alacak kaydedildi.Bu alacak kalanı yani kar borçlanarak bir bilanço hesabı olan 590 Dönem net karı hesabının alacağına gönderildi.Buradan ise yeni yılın açılış maddesinde 570 geçmiş yıllar hesabının alacağına gönderilecektir. Yeni yıl kaydı,kar ettiğinde yapılacak kayıt ----------------------------/--------------------- 590-Dönem net karı x 570-Geçmiş yıllar karları x -------------------------------------------------- yeni yılda,zarar ettiğinde yapılacak kayıt. ---------------------------/-------------------------- 580-geçmiş yıllar zararları x 591-Dönem net zararı x ------------------------------------------------------- GEÇİCİ VERGİ KAYITLARI BİR ÖRNEK: işletmenin 690 Dönem k/z hesabının alacak kalanının 2000 ytl olduğu ve son dönemde ortaya çıkan KKEG ise 500 olduğü, 1,2, ve 3 dönem geçici vergi matrahlarının da 500 er ytl çıkmış olduğu ve geçici vergi ve yıllık vergi oranınında %20 olduğunu varsayalım. 1,dönem geçici vergi 1----------------/----------------- 193-Peş.öd.ver.ve fon 100 360-Öd.ver.ve fon 100 ------------------------------------- 2,dönem geçici vergi 2-------------------/---------------- 193-Peş.öd.ver.ve fon 100 360-Öd.ver ve fon 100 --------------------------------------------- 3,dönem geçici vergi 3-------------------/----------------------- 193-Peş.öd.ver.ve fon 100 360-Öd.ver.ve fon 100 ----------------------------------------------- -------------------31/12/2006------------ 371-D.k.peş.öd.v.ve d.yük 300 193-Peş.öd.ver.ve fon 300 ---------------------------------------------- ----------------31/12/2006-------------- 691 D.k.y.y.kar. 500 370-D.k.y.y.kar. 500 ----------------31/12/2006-------------- 690-Dönem k/z. 2000 691-D.k.y.y.kar. 500 692-Dönem net k/z 1500 --------------------------------------------- ----------------31/12/2006-------------- 692-Dönem net k/z 1500 590-Dönem net karı 1500 ---------------------------------------------- Yeni yıl kayıtları 1----------------01/01/2007-------------- 590-Dönem net karı 1500 570-Geçmiş yıllar karları 1500 ---------------------------------------------- 4.dönem geçici vergi --------------14/02/2007---------------- 371-D.k.p.öd.ver.ve d.yük. 200 360-Ödenecek v.ve fon 200 ---------------------------------------------- -----------------15/04/2007-------------- 370-D.k.y.y.kar 500 371-D.k.p.ö.ver.ve.d.yük 500 ---------------------------------------------- ve ayrıca yasal yedek ayrılmalıdır. | |||
SMMM (Ziyaretçi) |
DÖNEM SONU SLEMLER MUHASEBE VE VERG SEL BOYUTU SB RL G LE Ocak 2008 www.vergidanismani.com www.alomaliye.com 2 DÖNEM SONU SLEMLER MUHASEBE VE VERG SEL BOYUTU G R S sletmelerin süresiz olarak varsayılan ömrü, faaliyet sonuçlarının tespiti amacıyla belli faaliyet dönemlerine bölünmektedir. Faaliyet sonuçlarının tespiti, isletme sahip ve ortakları, isletme yöneticileri, isletmeyle iliskide bulunan kisi ve kuruluslar ile devlet açısından önem tasımaktadır. sletmelerin ömrünün belli faaliyet dönemlerine bölünmesi ve faaliyet sonuçlarının bu dönemler itibariyle tespit edilmesi, dönem sonu envanter ve degerleme islemlerini zorunlu kılmaktadır. sletmelerin bir yıllık faaliyeti sonucunda olusacak mali tablolar, dönem sonunda yapılacak envanter ve degerleme islemleri ile belirlenmektedir. sletmelerin bir yıllık kar veya zararı ve bunun üzerinden ödenmesi gereken vergileri bu islemlerle belirleneceginden dönem sonu islemleri ayrı bir öneme sahiptir. Dönem sonu islemleri, isletmeye dâhil mevcutların, alacakların ve borçların tespit edilmesi ve tespit edilen bu kıymetlerin degerleme islemidir. Dönem sonunda yapılması gereken islemleri söyle sıralayabiliriz. 1- Dönem sonunda muhasebe kayıtlarına göre genel geçici mizan düzenlenir. 2- Muhasebe dısı envanter islemleri yapılarak iktisadi kıymetlerin gerçek durumu tespit edilir. 3- Muhasebe dısı envanter sonuçları ile genel geçici mizan karsılastırılır varsa farklar bulunur. 4- Bulunan farkların sebeplerine göre gerekli düzenleyici muhasebe kayıtları yapılarak muhasebe içi envanter islemleri yapılır 5- Muhasebe kayıtları ile envanter sonuçlarının uyumu saglanarak genel kesin mizan düzenlenir. 6- Daha sonra mali tablolar düzenlenir. ENVANTER SLEMLER Envanter, isletmeye dâhil mevcutların, alacakların ve borçların varlıgının fiilen veya kayden tespit edilmesidir. ktisadi bir kıymetin varlıgının saymak, ölçmek veya tartmak suretiyle fiili olarak tespit edilmesine fiili envanter, iktisadi bir kıymetin varlıgının kayıtlar ve belgeler üzerinden tespit edilmesine ise kaydi envanter adı verilir. Bilânço esasına göre defter tutan gelir vergisi mükellefleri, her türlü ticaret sirketleri, kurumlar vergisine tabi olup bilanço esasına göre defter tutan diger tüzel kisiler, isletme hesabı esasına göre defter tutanlardan emtia üzerine is yapan gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri bilanço günü itibariyle envanter çıkarmak zorundadırlar. www.vergidanismani.com www.alomaliye.com 3 Dönem sonu envanteri, 31 Aralık tarihli bilânço günü itibariyle yapılır. Envanter islemlerinin bir günde bitirilmesi çogu zaman mümkün olmayabilir. Envanter islemlerinin ne zamana kadar bitirilmesi gerektigine iliskin VUK’nda açık bir hüküm yoktur. Ancak yıllık beyannamenin verilme süresi içinde bitirilmesi gerektigi zımnen kabul edilmistir. Envanter islemleri ne zaman bitirilirse bitirilsin 31 Aralık tarihli bilânço günündeki sonuçları gösterir. Envanter esas itibariyle yıllık olarak çıkartılır ve envanter defterine kaydolunur. Ancak büyük magazalar ve eczaneler fiili envanterlerini üç yılda bir çıkartabilirler. Fiili envanter yapılmadıgı dönemlerde degerleme kaydi envanter üzerinden yapılır. sletmeler, bilanço günü itibariyle muhasebe dısı envanterde saptanan tüm varlık ve borçları, dökümlü olarak envanter defterine kaydederler. Büyük magazalar ve eczaneler fiili envanterini üç yılda bir çıkarabilirler. Özellikle uygulamada eczanelerin her yıl envanter çıkarıp çıkarmaması konusunda tereddütler oldugu görülmektedir. Ancak düzenlemelerden de açıkça anlasılacagı üzere eczaneler istedikleri takdirde herhangi bir ayrıma tabi tutulmaksızın üç yılda bir envanter çıkarabilirler. Çok çesitli mal bulunduran isletmeler, envanterlerini listeler halinde düzenleyebilirler. Envanter Listelerinin Geçerli olabilmesi için; sayfa ve sıra numaralı olmalı, düzenlenme tarihi olmalı, isletme yetkililerince imzalanmalı, envanter defteri gibi saklanmalıdır. DEGERLEME Degerleme; bir isletmenin varlık ve kaynaklarının belirli bir tarihteki degerlerinin para birimi ile ifade edilmesidir. VUK’na göre degerleme, vergi matrahlarının hesaplanmasıyla ilgili iktisadi kıymetlerin tespit ve takdiridir. Tespit; VUK’nda yer alan degerleme ölçüleri kullanılarak mükellefler tarafından yapılan degerleme islemidir; Takdir, mutat degerleme ölçüleri kullanılarak degerleme yapılamadıgı hallerde idare tarafından yapılan takdir islemidir. Degerleme ölçüleri asagıda kısaca açıklanmaktadır. C Maliyet Bedeli Bir iktisadi kıymetin iktisap edilmesi için yapılan ödemelerle buna baglı olarak yapılan her türlü giderlerin toplamıdır. sletmeye dahil gayrimenkuller, stoklar, demirbaslar, hayvanlar maliyet bedeli ile degerlenir. C Borsa Rayici ktisadi kıymetin degerleme gününde borsada olusan ortalama fiyattır. sletmeye aktifinde bulunan devlet tahvili ve hazine bonosu borsa rayici ile degerlenir. C Tasarruf Degeri ktisadi kıymetin degerleme gününde sahibi için arz ettigi gerçek degerdir. C Mukayyet Deger ktisadi kıymetin muhasebe kayıtlarında gösterilen degeridir. Alacak ve borçlar, ilk tesis ve taazzuv giderleri ile pestamallıklar mukayyet deger ile degerlenir. www.vergidanismani.com www.alomaliye.com 4 C tibari Deger Kıymetli evrakın üzerinde yazılı olan degeridir. Ulusal para, çekler itibari deger ile degerlenir. C Vergi Degeri Maliyet bedeli bilinmeyen bina ve arazinin rayiç degeridir. C Rayiç Bedel ktisadi kıymetin degerleme günündeki normal alım-satım bedelidir. C Emsal bedeli Gerçek bedeli olmayan veya bilinmeyen veyahut dogru olarak tespit edilemeyen bir malın, degerleme gününde satılması halinde emsaline nazaran haiz olacagı degerdir. Emsal bedeli uygulamasında asagıdaki degerleme sırasının kullanılması geremektedir: Ortalama Fiyat Esası: Aynı cins ve nevideki mallardan sıra ile degerlemenin yapılacagı ayda veya bir evvelki veya bir daha evvelki aylarda satıs yapılmıssa, emsal bedeli bu satısların miktar ve tutarına göre mükellef tarafından çıkarılacak olan "Ortalama satıs fiyatı" ile hesaplanır. Bu esasın uygulanması için, aylık satıs miktarının, emsal bedeli tayin olunacak her bir malın miktarına nazaran % 25'ten az olmaması sarttır. Maliyet Bedeli Esası: Emsal bedeli belli edilecek malın, maliyet bedeli bilinir veya çıkarılması mümkün olursa, bu takdirde mükellef bu maliyet bedeline, toptan satıslar için % 5, perakende satıslar için % 10 ilave etmek suretiyle emsal bedelini bizzat belli eder. Takdir Esası: Yukarıda yazılı esaslara göre belli edilemeyen emsal bedelleri ilgililerin müracaatı üzerine takdir komisyonunca takdir yolu ile belli edilir. Takdirler, maliyet bedeli ve piyasa kıymetleri arastırılmak ve kullanılmıs esya için ayrıca yıpranma dereceleri nazara alınmak suretiyle yapılır. Takdir edilen bedellere mükelleflerin vergi mahkemesinde dava açma hakkı saklıdır. KASA Dönem sonunda kasa fiilen sayılarak her ayrı para birimi bazında mevcutlar ayrı ayrı tespit edilir. Kasa sayımı sonucu kasa fazlası çıkması halinde, bu fark vergi uygulaması açısından matraha ilave edilmekte, kasa sayım noksanlıgının çıkması halinde ise, bu farklılık mali kârın tespiti açısından gider kabul edilmemektedir. Bu nedenle kasa sayım farklılıgının nedeni bulunana kadar ilgili cari hesapta bekletilmesi, ancak dönem sonuna kadar farklılıgın nedeni bulunmazsa olagandısı gelir ve gider olarak kayıtlara alınması gerekir. Türk Lirası cinsinden olan nakit paralar itibari degerle degerlenir. Kasada mevcut yabancı paralar Bakanlıgın her yıl yayımlamıs oldugu efektif alıs kuru ile degerlenir. Döviz cinsinden degerleme farkları olumlu ise, kambiyo karı olarak, olumsuz farklar ise kambiyo zararı olarak dönem matrahının tespitinde dikkate alınır. Kasa hesabı, daima borç bakiyesi verir veya sıfır olur. Hiçbir sekilde alacak bakiyesi vermemesi gerekir. Kasa hesabının alacak bakiyesi vermesi; muhasebe islemlerinde hata oldugunu gösterir. Muhasebe islemlerinin dogru oldugu iddia edildiginde ise bu durum ya gelirlerin gizlendigi ya da gerçek dısı ödemelerin sanki yapılmıs gibi kayıtlara intikal ettirildigi anlamına gelir ki bu da V.U.K.’nun 30/4. maddesine göre re’sen takdir nedeni olup, cezalı tarhiyata yol açabilir. www.vergidanismani.com www.alomaliye.com 5 Dönem sonu kasa bakiyesinin çok büyük meblaglarda olması halinde bu paranın kasada olamayacagı ortaklar tarafından kullanılmıs oldugu gerekçesiyle örtülü kazanç dagıtımı sayılarak cezalı tarhiyata muhatap olunabilir. Bu nedenle dönem sonu kasa bakiyesinin isletmenin büyüklügüne is hacmine ve kasa islemlerinin yogunluguna uygun bir rakam olması gerekir. Örnegin fiili sayım sonrasında YTL kasasının 100 YTL noksan oldugu tespit edilmistir. Bu durumda yapılacak kayıt asagıdaki gibidir. ------------------------------------------ 31.12.2007 ------------------------------------------- 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hs 100 100 Kasa Hs. 100 ------------------------------------------------ / ------------------------------------------------ - Kasa noksanlıgının nedeni kasa sorumlusu ise; ------------------------------------------ 31.12.2007 ------------------------------------------- 135 Personelden Alacaklar hs 100 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları hs 100 ------------------------------------------------ / ------------------------------------------------ - Kasa noksanlıgının nedeni çalınma ise veya neden bilinemiyorsa, hesap su sekilde kapatılır; ------------------------------------------ 31.12.2007 ------------------------------------------- 689 Diger Olagan Dısı Gider ve Zararlar hs 100 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları hs 100 ------------------------------------------------ / ------------------------------------------------ Kasadan para çalınması, normal ticari faaliyet sonucu ortaya çıkan bir zarar olmadıgı için, bu sekilde ortaya çıkan kasa noksanlıklarının kanunen kabul edilmeyen gider olarak degerlendirilmesi ve ticari kardan mali kara geçiste, ticari kara ilave edilmesi gerekir. Fiili sayım sonucu kasa mevcudunun, yasal kayıtlara göre olusan mevcuttan fazla oldugunun tespit edilmesi durumunda kasa fazlalıgı söz konusudur. Kasa fazlalıgı, bilanço aktifinde artısı ifade eder. Kasa fazlalıgı halinde, gerekli düzeltici muhasebe kayıtlarında kullanılan hesap "397. Sayım ve Tesellüm Fazlaları"dır. Örnegin fiili sayım sonrasında YTL kasasının 100 YTL fazla oldugu tespit edilmistir. Bu durumda yapılacak kayıt asagıdaki gibidir. ------------------------------------------ 31.12.2007 ------------------------------------------- 100 Kasa Hs 100 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları hs 100 ------------------------------------------------ / ------------------------------------------------ - Kasa fazlalıgının nedeni bilenmiyorsa yapılması gereken kayıt; ------------------------------------------ 31.12.2007 ------------------------------------------- 100 Sayım ve Tesellüm Fazlaları hs 100 671 Önceki Dönem Gelir ve Karlar hs 100 ------------------------------------------------ / ------------------------------------------------ www.vergidanismani.com www.alomaliye.com 6 Bir baska örnek vermek gerekirse dolar kasasının Maliye Bakanlıgının yayımladıgı efektif alıs kuru ile degerlenmesi sonucu 7.500 YTL kambiyo karının olustugu anlasılmıstır. Yapılması gereken kayıt asagıdaki gibidir. ------------------------------------------ 31.12.2007 ------------------------------------------- 100 Kasa 7.500 $ Kasası 7.500 646 Kambiyo Karları 7.500 ----------------------------------------------- / ------------------------------------------------- ÇEKLER Alınan ve verilen çekler itibari degerle (üzerinde yazılı olan) degerlenir. Türk Ticaret Kanunu’nda vadeli çek olmamakla birlikte uygulamada vadeli çek kullanılmaktadır. Gerek Uluslararası Muhasebe Standartlarına, gerek SPK mevzuatına göre hukuki duruma uymasa da, çekler hesabında vadeli çeklerin olması halinde bunlar ilgili alacak veya borç senetleri hesabına aktarılmalıdır. Karsılıksız çekler ise, süpheli ticari alacaklar hesabına aktarılacaktır. Vadeli çekler reeskont islemine tabi tutulabilir, ancak vergi matrahının tespitinde gelir veya gider olarak dikkate alınmaz. sletmenin elinde yabancı para üzerinden düzenlenmis vadeli çeklerin bulunması halinde bunların dönem sonu kur degerlemelerinin yapılarak ortaya çıkan olumlu ya da olumsuz kur farklarının ilgili sonuç hesaplarına aktarılması gerekir. BANKALAR Bu hesap, isletmece yurtiçi ve yurtdısı banka ve benzeri finans kurumlarına yatırılan ve çekilen paraların izlenmesini kapsamaktadır. Bankalara para olarak veya hesaben yatırılan degerler borç, çekilen tutarlar ile üçüncü kisilerce tahsil edildigi anlasılan çek ve ödeme emirleri alacak kaydedilir. Banka hesabında YTL ve döviz cinsinden paralar tutuldugu için YTL cinsinden kıymetler mukayyet degerle, döviz cinsinden degerler ise, Maliye Bakanlıgı’nca yayımlanan ilgili efektif alıs kuru ile degerlenirler. Bankalar hesabının envanteri yapılırken öncelikle muhasebe kayıtları ile banka ekstreleri karsılastırılır. Eksik ve yanlıs kayıtlar düzeltilerek muhasebe kayıtlarının banka ekstreleri ile uyumu saglanır. lgili hesaplarda düzeltme kayıtları yapılır. Bankalar hesabının envanterinde dikkat edilecek diger bir konu da, bankaların isletme adına kesmis oldugu vergilerin “193 Pesin Ödenen Vergiler ve Fonlar" hesabına dogru olarak aktarılıp aktarılmadıgıdır. Bazı bankalar tahakkuk ettirdikleri faizin kesinti sonrası kalan net tutarını cari hesaba geçmekte, kestikleri vergiler için dekont düzenlemedikleri gibi cari hesaba da giris-çıkıs yapmamaktadırlar. Bu nedenle bankalardan elde edilen faiz ve repo gelirleri üzerinden kesilen vergiler ilgili bankalardan bilgi alınarak tespit edilmeli ve bunlar defterlerdeki kayıtlarla karsılastırılmalı, eksik ve hatalı kayıtlar düzeltilmelidir. Bankalarda bulunan yabancı para mevcutlarının dönem sonunda mutlaka degerleme islemi yapılarak olusan kur farkları kambiyo karı veya zararı hesabına aktarılmalıdır. www.vergidanismani.com www.alomaliye.com 7 C Vadeli Mevduat Hesaplarının Degerlemesi Vergi Usul Kanunu’nun 281’inci maddesine göre; mevduat ve kredi sözlesmelerine dayanan alacaklar degerleme gününe kadar hesaplanacak faizleriyle birlikte dikkate alınır. Söz konusu madde hükmüne göre ticari bir isletmenin bankada bulunan vadeli mevduat hesaplarının dönem sonu degerlemesinde, degerleme gününe kadar islemis olan vade kısmına mevduata iliskin faiz oranı kullanılarak faiz hesaplanacaktır. Böylece vadeli mevduat hesaplarının dönem sonu itibariyle gerçeklesen faiz tutarı, faiz geliri olarak dikkate alınacak ve vergilendirilecektir. Ancak hemen ifade etmek gerekir ki, bu uygulama sadece ticari isletmelere ait vadeli mevduat hesaplarına dayanan alacaklarda yapılacaktır. Bir diger ifade ile gerçek kisilerin yani sahısların bankalardaki vadeli mevduat hesapları nedeniyle elde edecekleri faiz gelirleri vade bitiminde elde edilmis sayılacak ve faiz gelirinin tamamı vadenin bittigi yılın geliri olarak vergilendirilecektir. C Kıst Faiz Gelirine sabet Eden Stopajların Durumu Vadesi degerleme gününden sonra olan vadeli mevduat hesaplarına iliskin olarak, degerleme gününe kadar tahakkuk eden ve ticari kazancın tespitinde gelir olarak dikkate alınan faiz tutarları üzerinden, ilgili dönem beyannamesinin verilmesi gereken sürenin sonuna kadar tevkif edilmis olan verginin, beyannameye dahil edilen gelire isabet eden kısmı hesaplanan vergiden mahsup edilecektir. Vadesi beyanname verme süresinden sonra dolan vadeli mevduat hesaplarında ise kesilen verginin tamamı, kesintinin yapıldıgı yılın beyannamesinde mahsup edilecektir. Örnegin, (X) Anonim Sirketi 01.11.2007 tarihinde bir bankada 3 ay vadeli %18 brüt faizle 6.000 YTL tutarında mevduat hesabı açtırmıstır. (Stopaj Oranı %15). Vade sonunda (31.01.200 ![]() 31.12.2007 tarihi itibariyle tahakkuk eden faiz tutarı (6.000X0,18X2/12=) 180 YTL’dir. Bu tutar üzerinden kesilecek vergi tutarı (180X0,15=) 27 YTL olacaktır. Net faiz geliri: (180-27=) 153 YTL’dir. 180 YTL faiz geliri için banka tarafından 31.01.2008 tarihinde yapılacak 27 YTL gelir vergisi kesintisi 2007 yılı beyannamesinde mahsup edilecektir. Buna iliskin muhasebe kayıtları asagıdaki sekilde olacaktır. ------------------------------------------ 31/12/2007 ------------------------------------------ 102 Bankalar 153 193 Pesin Ödenen Vergiler ve Fonlar 27 642 Faiz Gelirleri 180 ----------------------------------------------- / ------------------------------------------------ - Pesin ödenen verginin 371 Hesaba aktarımı ------------------------------------------ 31/12/2007 ----------------------------------------- 371 Dönem Kârının Pesin Öd. Ver. ve Diger Yüküm. 27 193 Pesin Ödenen Vergi ve Fonlar 27 ----------------------------------------------- / ------------------------------------------------- www.vergidanismani.com www.alomaliye.com 8 - Vadenin dolmasında gelir tahakkuku ------------------------------------------ 31/12/2007 ------------------------------------------ 102 Bankalar 76,5 193 Pesin Ödenen Vergi ve Fonlar 13,5 642 Faiz Gelirleri 90 ----------------------------------------------- / ------------------------------------------------- C Repo Hesapları Geri alım taahhüdü ile menkul kıymet satısı (repo) ve geri satım taahhüdü ile menkul kıymet alımı (ters repo) islemleri esas itibarıyla günün faiz kosullarında bir borç para alıs veris islemi olup geri alım ve satım islemine konu edilen menkul kıymetler bu islemlerde bir nevi teminat unsuru olarak kullanılmaktadır. Zira repo ve ters repo islemlerinde kullanılan faiz oranı, menkul kıymet üzerindeki faiz oranından bagımsız olarak günün piyasa kosullarına göre belirlenmekte, repo ve ters repoya konu menkul kıymetler üzerindeki gelirler repo ve ters repo yoluyla borç para veren tarafa aktarılmamakta ve dolayısıyla repo ve ters repo yoluyla borç para alanlar bu islemlerden elde ettikleri vergiye tabi kazançlarını bu islemlere konu olan menkul kıymetlerin piyasa degerlerinden bagımsız olarak belirlemektedirler. Bu durumda, repo ve ters repoya konu edilen menkul kıymetlerin, her zaman menkul kıymeti geri almakla yükümlü olan tarafından, Vergi Usul Kanununun 279’uncu maddesi çerçevesinde kıst getiri esasına göre degerleme islemine tabi tutulması gerekmektedir. Vadesi degerleme gününden sonra olan repo ve ters repo islemleri ile ilgili olarak, degerleme gününe kadar tahakkuk eden faiz tutarları, repoya taraf olanlarca ticari kazancın elde edilmesi ile ilgili gelir veya gider olarak dikkate alınacaktır. D GER HAZIR DEGERLER Diger hazır degerler içinde; nakit para, çekler ve bankadaki paralar dısında kalan diger hazır degerler yer alır. Bu hazır degerlerin en önemlileri sunlardır: - Henüz bedeli tahsil edilmemis kredi kartı slipleri, - Henüz bedeli tahsil edilmemis menkul kıymet kuponları, - Henüz isletmeye ulasmamıs yoldaki paralar. Diger hazır kıymet kalemleri mukayyet bedelle degerlenir. Dövizli kıymetlerde mukayyet bedel, efektif alıs kuru ile yapılacak kur degerlemesi sonuçlarına göre düzeltilir. MENKUL KIYMETLER Menkul kıymetler; faiz geliri veya kâr payı saglamak veya fiyat degismelerinden yararlanarak kâr elde etmek amacı ile geçici bir süre elde tutulmak üzere alınan hisse senedi, tahvil, hazine bonosu, finansman bonosu, yatırım fonu katılma belgesi, kâr-zarar ortaklıgı belgesi, gelir ortaklıgı senedi gibi finansal araçlardır. VUK’nun 279’uncu maddesi geregince, bir kısım menkul kıymetler borsa rayici, bir kısım menkul kıymetler alıs bedeli ile bir kısmı ise kar ilaveli alıs bedeliyle (kıst getiri ölçütü ![]() www.vergidanismani.com www.alomaliye.com 9 C Alıs Bedeli ile Degerlenecek Menkul Kıymetler - Hisse senetleri - Fon portföyünün en az % 51’i Türkiye’de kurulmus bulunan sirketlerin hisse senetlerinden olusan yatırım fonu katılma belgeleri. Hisse senetleri alısları dolayısıyla yüklenilen kur farkı ve faizler dogrudan gider yazılır. C Borsa Rayiciyle Degerlenecek Menkul Kıymetler - Varlıga dayalı menkul kıymet, finansman bonoları - Devlet tahvili - Hazine bonosu - Gelir ortaklıgı senedi, özel sektör tahvili Yukarıda sayılan menkul kıymetlerin borsa rayicinin olmaması halinde veya borsa rayicinin muvazaalı bir sekilde olustugunun anlasılması halinde bu kıymetler kıst getiri ölçütüyle degerlenecektir. C Kıst Getiri Ölçütüyle Degerlenecek Menkul Kıymetler - Alıs bedeli ile degerlenemeyen yatırım fonu katılma belgeleri, - Eurobondlar. Asagıda bir menkul kıymet alısı ve dönem sonunda yapılacak degerleme islemine iliskin bir muhasebe kaydı örnek olarak verilmistir. ------------------------------------------ 31.12.2007 ------------------------------------------- 111- ÖZEL KES. TAHV L SENET VE BONOLARI XXX 100- KASA XXX ------------------------------------------ 31.12.2007 ------------------------------------------- 181 -GEL R TAHAKKUKLARI XXX 642- FA Z GEL RLER XXX ------------------------------------------ 31.12.2007 ------------------------------------------- Bazı durumlarda satın alınan menkul kıymetlerin degerinde deger düsüklügü söz konusu olabilmektedir. Degerleme günü itibariyle menkul kıymetlerin degerinde meydana gelen bu nitelikteki deger düsüklükleri için karsılık ayrılabilir. Ancak vergi kanunlarımızda, menkul kıymetlerin degerinde meydana gelen düsüklük için karsılık ayrılmasına iliskin açık hüküm bulunmadıgından, ticari karın tespitinde dikkate alınan bu karsılıgın mali karın tespitinde kanunen kabul edilmeyen gider olarak dikkate alınması gerekmektedir. ------------------------------------------ 31.12.2007 ------------------------------------------- 654- KARSILIK G DERLER XXX 119- MENKUL KIYMETLER DEGER DÜSÜKLÜGÜ KARSILIGI XXX ------------------------------------------ 31.12.2007 ------------------------------------------- www.vergidanismani.com www.alomaliye.com 10 T CAR ALACAKLAR sletme varlıkları içinde yer alan ve ticari alacak olarak nitelendirilen alacaklar isletmenin ticari islemleri sonucu olusan alacaklardır. Ticari faaliyetle ilgili olmakla birlikte bir ticari islem sonucu olusmayan alacaklar diger alacaklar grubu içinde gösterilir. Ticari alacakların dönem sonu fiili envanterinin çıkartılması ilgili (borçlu) isletmelerle mutabakat saglanarak yapılır. Dönem sonu itibariyle nedeni bulunamayan envanter farklılıkları 197 veya 397 no.lu geçici hesaplara kaydedilir. Ticari alacaklar vadelerine göre kısa ve uzun vadeli olarak ayrıstırılır, vadesi geldigi halde tahsil edilmemis olanlar takibe alınır. Bütün alacaklar mukayyet deger ile degerlenir. Mukayyet deger ölçüsü uygulanmadan önce bu alacaklar içinde süpheli ve degersiz alacaklar varsa saptanır ve bunlar ilgili hesaplara aktarılır. Bankalar, bankerler ve sigorta sirketleri alacaklarını tasarruf degeri ile degerlemek zorundadırlar. Mevduat veya kredi sözlesmelerine dayanan alacaklar degerleme gününe kadar hesaplanacak faizleriyle birlikte dikkate alınır. Dövizli alacaklar Maliye Bakanlıgınca yayımlanan döviz alıs kuru üzerinden degerlenir. Dövizli satıslardan dogan kur farkları aynı yılın sonuna kadar satıs gelirleri hesabıyla iliskilendirilir. Sonraki dönemlere ait kur farkları ise 646 veya 656 no’.lu hesaplara kaydolunur. hracat bedeli dövizlerin 180 gün içinde yurda getirilmemesi halinde olusan kur farklarının DF F’e aktarılması uygulamasına son verildiginden süresinde yurda getirilmeyen ihracat bedeli dövizli alacaklar da degerleme günü kuru üzerinden degerlenecektir. Degerleme isleminde hesaplanacak kur farkları için fatura düzenlenmesi ve KDV hesaplanması gerekmez. Dövizli satıslardan kaynaklanan kur farklarının faturası, dövizli alacagın tahsil edildiginde düzenlenir ve bu faturada KDV hesaplanır. Örnegin, isletmenin 2007 yılında yapılan ihracattan dogan dövizli alacaklarının degerlemesi sonucu 2.000 YTL kur farkı gideri, 2006 yılında yapılan ihracattan dogan dövizli alacaklarının degerlemesi sonucu 5.000 YTL kur farkı geliri olusmustur. Bunlara iliskin muhasebe kaydı asagıdaki sekilde olacaktır. - 2007 yılında yapılan ihracattan dogan kur farkı gideri ------------------------------------------ 31/12/2007 ------------------------------------------ 612 Diger ndirimler 2.000 120 Alıcılar 2.000 ------------------------------------------------/-------------------------------------------------- - 2006 yılında yapılan ihracattan dogan kur farkı geliri ------------------------------------------ 31/12/2007 ------------------------------------------ 120 Alıcılar 5.000 646 Kambiyo Karları 5.000 ------------------------------------------------/-------------------------------------------------- C Reeskont Uygulaması Senede baglı alacak ve borçların degerleme günü itibariyle vadeleri henüz gelmemis olanların degerleme günündeki degerlerine indirgemesine reeskont islemi denir. Reeskont isleminden amaç, senede baglı alacak ve borcun degerleme günü itibariyle net degerinin tespiti ve dolayısıyla dönem kar-zararının hesaplanmasında, tespit edilen net degerin dikkate alınmasını saglamaktır. Cari dönem reeskont hesapları izleyen dönemde kapatılır. www.vergidanismani.com www.alomaliye.com 11 Reeskont uygulaması ihtiyaridir. Banka, bankerler ve sigorta sirketleri tüm alacak ve borçlarını reeskonta tabi tutmak zorundadırlar. Alacak senetlerini reeskonta tabi tutan isletmeler, borç senetlerini de reeskonta tabi tutmak mecburiyetindedirler. Reeskont uygulamasının sartları sunlardır. • Alacak veya borç senede (bono, poliçe) baglanmıs olmalıdır. • Senede baglı alacak ve borç ticari bir iliskiden kaynaklanmıs, yani dönem kârzararının tespitine etki etmis olmalıdır. • Reeskonta tabi tutulacak senedin bir vade içermesi ve dönem sonu itibariyle vadesinin dolmamıs olması gerekmektedir. • Reeskont uygulaması yapılırken tüm alacak senetlerinin reeskonta tabi tutulması gerekir. Kısmi reeskont uygulaması gelir idaresince kabul edilmemektedir. Reeskont uygulamasında bazı özellikli uygulamalara dikkat etmekte fayda vardır. Asagıda sıralanan hususlara uygulamacıların önem vermesi son derece önemlidir. Vadesi henüz gelmemis olan ancak senede baglanmayan alacak ve borçlar reeskonta tabi tutulamaz. Hatır senetleri reeskonta tabi tutulamazlar. Vadeli çeklerin mali mevzuat uyarınca reeskonta tabi tutulma olanagı bulunmamaktadır. Kampanyalı satıslar nedeniyle fatura düzenlenmeden pesin olarak alınan alacak senetleri için reeskont hesaplanamaz. Avans niteligindeki alacak senetleri için reeskont hesaplanmaz. Teminata veya tahsile verilen senetler sartları tasımak kaydıyla reeskonta tabi tutulabilir. Süpheli alacak karsılıgı ayrılmıs senetli alacaklar için reeskont hesaplanmaz. Müflisten olan senetli alacaklar için reeskont hesaplanamaz. Alacak senedinin KDV dahil tutarı içermesi halinde; KDV dahil toplam tutar üzerinden reeskont hesaplanır. Bu konuda aksi düsüncelerin oldugunu da belirtmek gerekir. Dövizli senetlerde reeskont döviz bedeli üzerinden hesaplanır. Sonra bu tutar kur degerlemesine tabi tutularak reeskont tutarına ulasılır. Reeskont hesaplamasında iç iskonto yöntemi kullanılır. Alacak ve borç senetlerinde faiz oranı belirtilmisse üzerindeki yazan oran dikkate alınır. Belirtilmemisse YTL olarak düzenlenen senetlerde degerleme günü itibariyle geçerli olan T.C.M.B. kısa vadeli avans islemlerinde uygulanan faiz oranı, dövizli senetlerde L BOR esas alınır. Reeskont tutarı asagıdaki formülle hesaplanabilir. (Nominal Deger X Faiz Oranı X Gün Sayısı ![]() Reeskont Tutarı = 36.000 + (Faiz Oranı X Gün Sayısı ![]() www.vergidanismani.com www.alomaliye.com 12 Örnegin, (X) AS.’nin aktifinde 31.12.2007 tarihi itibariyle 120 gün vadeli 10.000$ (14.800YTL olarak kayıtlı ![]() 10 olarak belirtilmistir. (Dönem sonu $ kuru 1,40560 YTL/$). Öncelikle reeskont tutarı dolar olarak hesaplanacak, sonrasında degerleme islemi yapılacaktır. Buna göre reeskont tutarı asagıdaki sekilde hesaplanacaktır. Reeskont Tutarı = (10.000X10X120) / [36.000+(10X120)] = 322,58$ Reeskont Tutarı = 322,58X1,40560 = 453,42YTL Dövizli alacak senedinin degerleme islemi Senet Degeri: 10.000X 1,40560 = 14.056YTL Kayıtlı Deger: 14.800 Kur Farkı Gideri =14.800-14.056 = 744YTL - Dönem sonu reeskont hesaplaması ------------------------------------------- 31/12/2007 ----------------------------------------- 657 Reeskont Faiz Giderleri 453 122 Alacak Senetleri Reeskontu 453 ----------------------------------------------- / ------------------------------------------------- - Dövizli senedin dönem sonu degerlemesi ------------------------------------------- 31/12/2007 ----------------------------------------- 656 Kambiyo Zararları 744 121 Alacak Senetleri 744 ---------------------------------------------- / -------------------------------------------------- - Ayrılan reeskont tutarı izleyen dönemde kapatılır. ------------------------------------------- 01/01/2008 ----------------------------------------- 122 Alacak Senetleri Reeskontu 453 647 Reeskont Faiz Gelirleri 453 ----------------------------------------------/---------------------------------------------------- C Süpheli Alacaklar Süpheli alacak; belli karinelerle tahsilinin süpheli hale geldigi kabul edilen alacaklardır. Süpheli alacagın senetli veya senetsiz olmasının önemi yoktur. Süpheli alacakların envanteri genellikle kayıtlar üzerinden yapılır. Süpheli alacaklar tasarruf degeri ile degerlenir. Süpheli alacaklar bilânçoya mukayyet degeri (kur degerlemesi dâhil) ile kaydedilmekte ancak, tasarruf degerine indirgeyecek tutarda karsılık ayrılmakta ve bu karsılık da bilânço aktifine negatif unsur olarak kaydedilmektedir. Süpheli alacaklar için karsılık ayrılabilmesinin sartları sunlardır: www.vergidanismani.com www.alomaliye.com 13 _ Alacak ticari ve zirai kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi ile ilgili olmalıdır. _ Alacak hâsılat olarak kaydedilmis olmalıdır. _ Alacak dava veya icra safhasında bulunmalıdır. _ Yapılan protestoya veya yazı ile bir defadan fazla istenilmis olmasına ragmen borçlu tarafından ödenmemis bulunan dava ve icra takibine degmeyecek derecede küçük alacak olması gerekir. _ Alacak teminatlı olmamalıdır _ Mükellef bilânço esasına göre defter tutuyor olmalıdır. _ Alacak degerleme günü itibariyle süpheli hale gelmis olmalıdır. Vadesinde ödenmeyen alacaklar için kanuni yollara hangi dönemde basvurulmussa alacak o dönemde süpheli hale geleceginden, karsılık da söz konusu dönemde ayrılacaktır. Alacagın vadesi ile kanuni yollara basvurulması farklı dönemlere rastlarsa, karsılık vadenin doldugu yılda degil, gerekli kanuni sartın saglandıgı yılda ayrılacaktır. Bir baska ifadeyle, alacagın vadesi geldigi halde tahsil edilememis olması karsılık ayırmak için yeterli degildir. Süpheli alacak karsılıgı ayrılması ihtiyaridir. Mükelleflerin süpheli hale gelmis bulunan alacakları için karsılık ayırmamaları mümkündür. Alacagın süpheli hale geldigi yıl karsılık ayrılmayan alacak için süphelilik hali devam ediyorsa daha sonraki yıllarda karsılık ayrılabilir. Alacagın süpheli hale geldigi dönemde ayrılmayan karsılıgın sonraki dönemlerde artık ayrılamayacagını savunan görüsler de vardır. Avanslar için süpheli alacak karsılıgı ayrılması mümkün degildir. Kamu idare ve müesseselerinden olan alacagın tahsil edilmemesi ve bu yüzden bir zararın olusması ihtimali olmadıgından bu tür alacaklar için prensip olarak süphelilikten bahsedilemeyecek ve karsılık ayrılamayacaktır. Ancak, alacagın miktarı konusunda bir ihtilaf varsa tasarruf degerine göre degerleme yapılarak karsılık ayrılabilir. Gerçek bir alıs verise dayanmayan ve amacı isletmelerin finansman ihtiyacını karsılamak olan hatır senedi ve çekler için süpheli alacak karsılıgı ayrılamaz. Konkordato sözlesmesi alacagın süpheli hale geldigi anlamına gelmemekte; tam tersine alacagın belirli vadelerde ödenecegini mahkeme kararı ile garantiye almaktadır. Bu nedenle, konkordato sözlesmesine tabi tutulan alacaklar süpheli alacak sayılmamakta, dolayısıyla bu alacaklar için karsılık ayrılamamaktadır. Konkordato anlasması ile tahsilinden vazgeçilen alacak kısmı, degersiz alacak olarak degerlendirilir ve dogrudan gider yazılır. flas eden bir tacirden alacak vadesi gelmemis, dava konusu edilmemis dahi olsa kendiliginden süpheli hale gelir. Ancak, mükelleflerin alacaklarını iflas masasına kaydettirmeleri sarttır. Borçlunun borcunu vadesinde ödememesi üzerine mallarına haciz konulması, alacagın teminata baglandıgı anlamına gelmekte olup teminat altına alınan kısım kadar alacak için karsılık ayrılamamaktadır. Aciz vesikasına baglanan alacaklar için süpheli alacak karsılıgı ayrılabilir. Ancak bu alacaklar degersiz alacak olarak kabul edilemez. www.vergidanismani.com www.alomaliye.com 14 Katma Deger Vergisi, ekonomik faaliyetlerin dogal bir sonucu olarak ortaya çıkan, isletme alacaklarının bir unsurunu teskil eden ve dogrudan dogruya mal veya hizmet tesliminden kaynaklanan bir alacaktır. Bu nedenle katma deger vergisinden kaynaklanan alacagın ilgili dönem kayıtlarına girmesi ve katma deger vergisi beyannamelerinde beyan edilmesi halinde süpheli alacak karsılıgı ayrılması mümkündür. Örnegin, (X) A.S.’nin 2007 yılı içinde dava konusu yapılmıs 8.000 YTL degerinde senetli alacagı vardır. Degerleme gününde söz konusu alacagın tamamının süpheli hale geldigi anlasılmıs ve karsılık ayrılmasına karar verilmistir. Bu durumda yapılması gereken muhasebe kayıtları asagıdaki gibi olmalıdır. - Alacagın süpheli hale gelmesi -------------------------------------- 31/12/2007 --------------------------------------------- 128 Süpheli Ticari Alacaklar 8.000 121 Alacak Senetleri 8.000 ---------------------------------------------/---------------------------------------------------- - Süpheli hale gelen alacaga karsılık ayrılması -------------------------------------- 31/12/2007 --------------------------------------------- 654 Karsılık Giderleri 8.000 129 Süpheli Ticari Alacaklar Karsılıgı 8.000 -------------------------------------------- / --------------------------------------------------- Örnegin, önceki dönemde karsılık ayrılarak gider kaydedilen 30.000 YTL alacagın 5.000 YTL’lik kısmı 10.08.2008 tarihinde tahsil edilmistir. Söz konusu muhasebe kaydı asagıdaki gibi olacaktır. -------------------------------------- 10/08/2008 -------------------------------------------- 100 Kasa 5.000 129 Süpheli Ticari Alacaklar Karsılıgı 5.000 644 Konusu Kalmayan Karsılıklar 5.000 128 Süpheli Ticari Alacaklar 5.000 -------------------------------------------- / -------------------------------------------------- C Degersiz Alacaklar Degersiz alacaklar yargısal bir hükme veya kanaat verici bir vesikaya göre tahsiline olanak kalmayan alacaklardır. Bilanço ve isletme hesabı esasına göre defter tutan bütün isletmeler degersiz alacak uygulamasından yararlanabilir. Süpheli alacaklar isletme bilânçosunda gösterilirken degersiz alacaklar isletme bilânçosunda gösterilmez. Degersiz alacaklar, bu vasfı kazandıkları dönemden itibaren artık takip edilmez, kayıtlardan çıkartılır. Kanaat verici belge alacagın tahsilinin imkânsızlıgını gösteren ve herkes tarafından kabul edilebilecek nitelikte bir delil olmalıdır. Su belgeler kanaat verici vesika olarak kabul edilebilir: _ Konkordato anlasması www.vergidanismani.com www.alomaliye.com 15 _ Alacaktan vazgeçildigini gösteren mahkeme tutanagı _ Malvarlıgı bulunmayan borçlu hakkında mahkemece verilmis gaiplik kararı _ Malvarlıgı bulunmayan borçlunun öldügünü ve mirasçıların mirası reddettigini gösteren belgeler _ Tasfiyeye tabi tutulmus bulunan iflas kararı. Aciz vesikasına baglanan alacaklar degersiz alacak olarak kabul edilemez. Vade konkordatosu, alacagı vadeye baglandıgından süpheli alacak karsılıgı ayrılması veya degersiz alacak yazılması söz konusu olamaz. Hatır senetlerinin degersiz alacak olarak gider yazılması mümkün degildir. Örnegin, karsılık ayrılarak gider yazılan 5.000 YTL’lik alacagın tahsilinin imkansız hale geldigi mahkeme kararıyla kesinlesmistir. Bu durumda yapılması gereken muhasebe kayıtları asagıdaki gibi olmalıdır. - Karsılık ayrılan süpheli ticari alacagın degersiz hale gelmesi ------------------------------------ / ----------------------------------------------------- 129 Süpheli Ticari Alacak Karsılıgı 5.000 128 Süpheli Ticari Alacaklar 5.000 ----------------------------------- / ------------------------------------------------------ Örnegin, tahsili imkansız hale geldigi mahkeme kararı ile kesinlesen 5.000 YTL’lik alacak için önceden karsılık ayrılmamıs olsaydı yapılması gereken muhasebe kaydı asagıdaki gibi olacaktır. ----------------------------------- / ------------------------------------------------------ 689 Diger Olagandısı Gider ve Zararlar 5.000 121 Alacak Senetleri 5.000 ----------------------------------- / ------------------------------------------------------- C Vazgeçilen Alacaklar Alacaklısı tarafından degersiz alacak niteligine sahip olan alacaklar borçlu için de vazgeçilen alacak niteliginde olacak ve Vergi Usul Kanunu’nun 324 üncü maddesinde belirlenen “Konkordato veya sulh yoluyla alınmasından vazgeçilen alacaklar, borçlunun defterlerinde özel bir karsılık hesabına alınır. Bu hesabın muhteviyatı alacaktan vazgeçildigi yılın sonundan baslayarak üç yıl içinde zararla itfa edilmedigi takdirde kar hesabına naklolunur.” hükümlerine tabi olacaktır. Konkordato veya sulh yoluyla vazgeçilen alacak tutarı, borçlu açısından kar hükmünde olup, borçlunun defterinde özel bir karsılık hesabına alınır ve üç yıl içinde zararla itfa edilmedigi takdirde takip eden yıl kara aktarılır. Karsılık hesabında tutulmasındaki amaç; içinde bulundugu mali zorluklar sebebiyle borcunu ödeyemeyen mükelleflerin vazgeçilen alacak tutarı üzerinden hesaplanacak verginin aynı dönemde ödenmesi sebebiyle zor durumda kalmalarını önlemektir. Bir nevi vergi ertelemesidir. Ancak üç yıllık bekleme süresi içerisinde borçlunun isi terki, ölümü ve kurumlarda devir halinde o yılın karına eklenmelidir. Üç yıllık bekleme süresi içerisinde isletme faaliyetlerinin zararla sonuçlanması durumunda ortaya çıkan zarar tutarı öncelikle vazgeçilen alacaklar sebebiyle ayrılmıs olan karsılıktan mahsup edilmelidir. Kaynagı ne olursa olsun geçmis yıllara ait zararların vazgeçilen alacaklar sebebiyle olusturulan karsılıklardan mahsup edilmesi mümkün degildir. www.vergidanismani.com www.alomaliye.com 16 Örnegin, (A) A.S 2007 yılında müsterisi (B) A.S’ne 10.000 YTL tutarında mal satmıstır. Ödeme güçlügüne düsen (B) A.S. Aynı yıl içinde konkordato ilan etmistir. Konkordato anlasması ile alacagın yarısının tahsilinden vazgeçilmistir. Vazgeçilen 5.000YTL (A) A.S açısından degersiz alacak (B) A.S için ise üç yıl süre ile pasifte bekletmesi gereken kardır. - (A) A.S. tarafından yapılması gereken muhasebe kaydı asagıdaki gibidir. ------------------------------------------- / --------------------------------------------------- 689 Olagan Dısı Gider ve Zararlar 5.000 120 Alıcılar 5.000 ------------------------------------------- / --------------------------------------------------- - (B) A.S.’nin kayıtları ------------------------------------------- / --------------------------------------------------- 320 Satıcılar 5.000 549 Özel Fonlar 5.000 ------------------------------------------- / --------------------------------------------------- - Üç yıl içerisinde zararla itfa edilemeyen vazgeçilen alacaklar fon hesabından çıkarılarak gelir hesabına intikal ettirilecektir. ------------------------------------------- / --------------------------------------------------- 549 Özel Fonlar 5.000 679 Diger Olagandısı Gelir ve Karlar 5.000 --------------------------------------------/ --------------------------------------------------- STOKLAR sletmelerin ticaretini yapmak için edindigi veya ürettigi iktisadi kıymetlerin (malların) dönem sonu itibariyle henüz satılmamıs kısmı ile henüz üretime sevk edilmemis ilk madde ve malzemeler isletme stoklarını olusturur. sletme stokları, her an satılabilecek veya üretime verilebilecek kıymetlerden olustugundan bilânço sadece dönen varlıkları içinde yer alır. Dönem sonunda isletme stoklarının fiili envanteri çıkartılır. Fiili envanter esnasında isletmeler kendi yapılarına uygun bir sekilde her tür malı tasnif eder ve her türlü maldan kaç tane, kaç kilo, kaç metre oldugunu belirleyerek envanter listelerine yazar. Envanter listelerine alınması gereken stokları belirlerken kriter, malın isletme mülkiyetinde olup olmadıgıdır. Bu nedenle, Satılmak üzere gönderilen konsinye mallar varsa bunlar ile kayıtlara geçirilmis oldugu halde henüz isletmeye gelmemis yoldaki mallar envanter listelerine dahil edilmelidir. Satılmıs ve muhasebelestirilmis ancak henüz müsteriye yollanmamıs mallar ile emanet olarak isletmeye bırakılmıs mallar varsa, bunlar envanter listelerine dahil edilmemelidir. Stok sayımlarında stoklarda bulunan her türlü hammadde, yarı mamul, mamul ve yardımcı malzemeler ile ticari mallar ayrı yarı envanter islemine tabi tutulmalıdır. Envanter islemlerinde; Dönembası Stok + Dönemiçi Alıslar = Dönemiçi Satıslar + Dönemsonu Stok esitligi saglanmalıdır. www.vergidanismani.com www.alomaliye.com 17 Herbir stok kaleminde kaydi envanter ile ilgili fiili envanter arasında çıkan farkların kanuni defter kayıtlarına intikal ettirilmesi saglanmalıdır. Genel prensip olarak stok sayım fazlalıkları ile stok sayım noksanlıkları birbirleriyle karsılastırılıp mahsup edilemezler. Genel olarak satın alınan veya imal edilen emtia (stoklar) maliyet bedeli ile degerlenir. Maliyet bedeli ise satın alma maliyeti ile birlikte stokların isletme ambarına girinceye kadar yapılan masrafları kapsar. Uygulamada isletmenin depo giderlerinin stok maliyetine dahil edilmesinin zorunlu olmadıgı kabul edilmektedir. Emtianın üretim, tasınma ve depolama gibi islemlere tabi tutulması asamalarında fiziken yok olması veya kullanılamaz olması durumunda, Ticaret ve Sanayi Odaları tarafından belirlenen fire oranları dâhilindeki tutarları satılan malın maliyetine aktarılmak suretiyle maliyet olarak dikkate alınır. Ancak Ticaret ve Sanayi Odaları tarafından belirlenen fire oranını asan fire oranlarının gerçeklesmesi durumunda asan kısım mali kârın tespitinde maliyet olarak dikkate alınmaz. Bu fireler kanunen kabul edilmeyen gider olarak dikkate alınır. Hurda döküntü, üstüpü, dese gibi imalat artıkları emsal bedeli ile degerlenir. malat artıklarının degerleme sonucu bulunacak degerinin üretim maliyetinden çıkartılması gerekmektedir. VUK'a göre bozulmak, çürümek, kırılmak, çatlamak, paslanmak gibi haller neticesinde degeri düsen veya imha edilen malların emsal bedeliyle degerlenmesi gerekir. Emsal bedel tespitinin takdir komisyonlarınca yapılması gerekir. Bozulmak, kullanım süresi geçmek vb. gibi nedenlerle imha edilen malların imhasında önce takdir komisyonuna bedel takdiri yaptırmak sartıyla ticari kazanç ve kurum kazancının tespitinde indirim konusu yapılması mümkündür. Emtia temini amacıyla kullanılan kredilere iliskin faiz ve komisyon giderlerinin emtia maliyetine eklenmesi zorunlu degildir. Dogrudan gider yazılabilir. Emtianın satın alınıp isletme stoklarına girdigi tarihe kadar olusan kur farkları maliyete eklenecek, daha sonra dogan kur farları ise maliyete eklenebilecegi gibi dogrudan gider de yazılabilecektir. Emtianın fatura bedeline dâhil vade farkları maliyete eklenecektir. Mal alımı borçlarının vadesinde ödenmemesi nedeniyle sonradan hesaplanan vade farkları ise dogrudan gider yazılacaktır. Sonradan fatura edilen vade farklarında KDV oranı genel oran olacaktır. ndirim skonto Ve Primler Alıs iskontosu, satıcı tarafından mal bedelinden yapılan indirimdir. Mal alımı anında yapılan alıs iskontosu faturada gösterilir ve alınan mal bedelinden düsülür. Belli bir cironun asılmasına baglı olarak ödenen ciro primleri hizmet kapsamında KDV’ye tabi tutuldugundan bu primlerin KDV matrahından indirilmesi mümkün degildir. Alınan mal miktarına baglı olarak sonradan yapılan iskontolar müsteri tarafından satıcıya fatura edilir. Bunlar mal alıs maliyetiyle iliskilendirilmeyip dogrudan gelir yazılır. Ciro primleri ayrı bir hizmet olarak degerlendirildiginden % 18 oranında vergiye tabi tutulacaktır. Ciro primine karsılık bedelsiz mal gönderilmesi halinde ciro primi gelir yazılır, bu tutar aynı zamanda bedelsiz alınan malın alıs bedeli olarak kaydedilir. www.vergidanismani.com www.alomaliye.com 18 Örnegin, (X) A.S.kendisinden mal alan (Y) Ltd.Sti’ne 2007 yılı alısları nedeniyle dönem sonunda 10.000YTL tutarında iskonto yapmıs bu iskonto karsılıgı olarak da aynı tutarda bedelsiz mal göndermistir. Malın KDV oranı % 18’dir. - (Y) Ltd.Sti. nin Kayıtları: Hesaplanan Ciro primi için müsterinin ((Y) Ltd.Sti.) fatura düzenlemesi -------------------------------------------- / --------------------------------------------- 320 Satıcılar 11.800 649 Diger Olagan Gelir ve Karlar 10.000 391 Hesaplanan KDV 1.800 --------------------------------------------/----------------------------------------------- - Ciro primine karsılık satıcı tarafından mal gönderilmesi ------------------------------------------- / ----------------------------------------------- 153 Ticari Mallar 10.000 191 ndirilecek KDV 1.800 320 Satıcılar 11.800 --------------------------------------------/ ----------------------------------------------- Dönem Sonu Stok Sayım Farkları sletmeler dönem sonlarında stoklarının fiili envanterini ve kaydi envanterini tespit eder. Farklılık bulunması halinde kaydi envanter fiili envanter seviyesine getirilmelidir. Degerlemede fiili envanter sonuçları dikkate alınmalıdır. Degerleme sonucu ortaya çıkan stok sayım noksanlıları ve fazlalıkları dogrudan gelir gider hesaplarına yansıtılmak yerine sebebi bulunana kadar 197 ve 397 no.lu hesaplarda takip edilmelidir. Örnegin, yıl sonu sayımında 10.000 YTL stok sayım fazlası tespit edilmistir. Sebebi bulunamayan sayım fazlası: --------------------------------------- 31.12.2007 --------------------------------------------- 153 Ticari Mallar hs 10.000 397 Sayım Fazlası hs 10.000 --------------------------------------- 31.12.2007 --------------------------------------------- 397 Sayım Fazlası hs 10.000 679 Olagan Dısı Gelir ve Karlar hs 10.000 --------------------------------------- 31.12.2007 --------------------------------------------- Yıl sonu sayımında 10.000 YTL stok sayım noksanı tespit edilmistir. Sebebi bulunamayan sayım noksanı: --------------------------------------- 31.12.2007 --------------------------------------------- 197 Sayım Noksanı hs 10.000 153 Ticari Mallar hs 10.000 --------------------------------------- 31.12.2007 --------------------------------------------- 689 Olagan Dısı Giderler hs 10.000 689 KDV’si 1.800 197 Sayım Noksanı hs 10.000 391 Hesaplanan KDV hs 18.000 --------------------------------------- 31.12.2007 --------------------------------------------- www.vergidanismani.com www.alomaliye.com 19 Sebebi bulunamayan stok sayım noksanına iliskin KDV’nin ve noksan tutarının KV. matrahının tespitinde Kanunen kabul edilmeyen gider olarak dikkate alınacagı unutulmamalıdır. Degeri Düsen Stoklar Satın alınan veya imal edilen emtianın maliyet bedeline nazaran degerleme günündeki satıs bedelleri %10 ve daha fazla bir düsüklük gösterdigi hallerde, maliyet bedeli yerine emsal bedeli ölçüsü uygulanabilir. Diger taraftan yangın, deprem, su basması gibi afetler yüzünden veya bozulmak, çürümek, kırılmak paslanmak gibi haller neticesinde iktisadi kıymetinde önemli bir azalıs olan emtia emsal bedelle degerlenecektir. Tabi afetler sonucu degeri düsen malların emsal bedelle degerlenerek ugranılan zararın gider kaydedilebilmesi için; meydana gelen olayın itfaiye, mahkeme gibi yetkili makamlara tespit ettirilmesi gerekir. Tespit belgeleriyle birlikte vergi dairesine müracaat ederek emsal bedelinin takdiri istenmelidir. Hırsızlık ve dolandırıcılık sonucu isletmeden çıkan mallar dolayısıyla olusan zararın vergi matrahından düsülmesi mümkün degildir. Deprem, sel felaketi ve Maliye Bakanlıgının yangın sebebiyle mücbir sebep ilân ettigi yerlerdeki yangın sonucu zayi olanlar hariç olmak üzere, zayi olan mallara ait alıs vesikalarında indirim konusu yapılan katma deger vergisi indirilemez. Örnegin, birim maliyet bedeli 500YTL olan 55 ekran tüplü televizyonlardan isletmenin stoklarında 10 adet vardır. Ancak bu televizyonların degerleme günü itibariyle piyasa fiyatı 400YTL’dir. sletme bu TV’lerden aralık ayında birim fiyatı 420 YTL’den 4 adet satmıstır. Degerleme günündeki satıs fiyatları maliyet bedelinin %10 altında kaldıgından bu stoklar emsal bedelle degerlenebilir. Emsal bedel olarak Aralık ayı ortalama satıs fiyatı esas alınacaktır. Maliyet Bedeli : 10 X 500 = 5.000 Ortalama Satıs Fiyatı = 10 X 420 = 4.200 Maliyet Bedelinde Olusan Azalma = 800 - Degeri düsen malın diger stoklara alınması ---------------------------------- 31/12/2007 ------------------------------------------------- 157 Diger Stoklar 5.000 153 Ticari Mallar 5.000 ---------------------------------------- / ------------------------------------------------------- - Deger Düsüklügünün karsılık ayrılmak suretiyle giderlestirilmesi ---------------------------------- 31/12/2007 ------------------------------------------------- 654 Karsılık Giderleri 800 158 Stok Deger Düsüklügü Karsılıgı 800 ----------------------------------------/ -------------------------------------------------------- www.vergidanismani.com www.alomaliye.com 20 MADD DURAN VARLIKLAR Duran varlıkların bir kısmı fiili envanter yapılmasını gerektirmez. Ancak demirbaslar gibi belli bir yerde sabit olmayan, tasınması kolay kıymetlerin dönem sonu fiili envanterinin yapılması ve kaydi envanter sonuçları ile karsılastırılması gerekir. Sabit kıymet noksanlıgı ya teknik yok olmadan ya da hırsızlık vb. olaylarla kıymetin isletme dısına çıkmıs olmasından kaynaklanır. Stoklara iliskin bölümde envanter farkına iliskin olarak yapılan açıklama bu kıymetler için de geçerlidir. Makine ve tesisatın kullanılması için montajı zorunlu olan kıymetler montajının tamamlandıgı dönemde sabit kıymetler içine alınır. Bu asamaya kadar yapılan islemler yapılmakta olan yatırımlar içinde gösterilir. VUK’un 269’uncu maddesinde iktisadi kıymetlere ait bilumum gayrimenkullerin, gayrimenkullerin mütemmim cüzü ve teferruatının, tesisat ve makinelerin, gemiler ve diger tasıtların, gayrimaddi hakların maliyet bedeli ile degerlenecegi düzenlenmistir. Maliyet bedeli VUK’un 262. maddesinde; bir iktisadi kıymetin iktisap edilmesi veya degerinin artırılması münasebetiyle yapılan ödemelerle bunlara iliskin diger giderlerin toplamı olarak tanımlanmıstır. VUK’nun 270’inci maddesine göre; amortismana tabi iktisadi kıymetlerin maliyet bedeline, satın alma bedelinden baska, ödenen gümrük vergilerinin nakliye ve montaj giderlerinin bina yıkım ve arsa tesviye giderlerinin de dahil edilmesi zorunludur. Satın alma sırasında yapılan noter, mahkeme, kıymet takdiri, komisyon ve tellaliye giderleri ile emlak alım ve özel tüketim vergileri ve binek otomobillere iliskin KDV’sini maliyet bedeline dahil etme veya genel gider olarak dogrudan gider yazma konusunda mükellefler serbesttir. Sabit kıymetin aktife alındıgı dönemin sonuna kadar olusan kredi faizleri ve kur farklarının maliyete ilave edilmesi zorunludur. Aktiflestirme isleminin gerçeklestigi dönemin sonuna kadar lehe olusan kur farkları da maliyetle iliskilendirilecektir. Aktiflestirildikten sonraki dönemlere ait olan kur farkları ve faiz giderleri ise gider veya maliyet olarak dikkate alınabilecektir. sletme kredilerinden sabit kıymet maliyetine pay verilmesi zorunlulugu yoktur. Gayrimenkulü genisletmek veya iktisadi kıymetini veya sagladıgı faydayı veyahut verimliligini devamlı olarak artırmak amacıyla yapılan giderlerin maliyet bedeline ilave edilmesi zorunludur. Amortisman Uygulaması sletme aktifine kayıtlı duran varlıkların maliyetleri belli esaslar çerçevesinde kullanım dönemleri itibariyle gider ve maliyetlere intikal ettirilmektedir. Bu giderlestirme sisteminin adı amortismandır. Amortisman müessesesi temel esprisini dönemsellik ilkesinden almaktadır. Her dönemin gider ve maliyeti ilgili dönemin hasılatı ile karsılastırılmalıdır. Sabit kıymetlere iliskin amortismanlar bilanço aktifinde negatif deger olarak gösterilir. Dolayısıyla ilgili sabit kıymet dönem sonu itibariyle isletme bilançosunda net degeri (amorti edilmemis tutarı ![]() Bir iktisadi kıymetin amortismana tabi tutulabilmesi için, isletmede bir yıldan fazla kullanılabilmesi, yıpranmaya asınmaya veya kıymetten düsmeye maruz bulunması ve isletme aktifine kayıtlı bulunması gerekmektedir. Bu nedenle mülkiyeti muhafaza kaydıyla satıslarda ve kiralamalarda amortisman mülkiyet sahibince veya kiralayan tarafından ayrılır. Reklam panoları baskasının mülkü üzerinde de bulunsa isletme tarafından envantere alınır ve amortismana konu edilir. www.vergidanismani.com www.alomaliye.com 21 Mükellefler degerleme gününde envantere dahil olan ve kullanılma sartı aranmaksızın kullanılmaya hazır halde bulunan iktisadi kıymetler için amortisman ayrılabileceginden, kullanılabilmesi kayıt ve tescile tabi tasıtların, ilgili sicillerine kayıt ve tescil islemi yapılmak sartıyla aktife alındıkları dönemden itibaren amortismana tabi tutulması gerekir. Tasıtlar için kayıt ve tescil islemi yapılmadan amortisman ayrılamaz. Amortismanın konusu, isletmede birden fazla yıl kullanılacak sabit kıymetlerdir. Sabit kıymetler faydalı süreleri dahilinde esit yüzdelerle amorti edilir. VUK’a göre amortisman süresi amortismana tabi varlıkların faydalı ömürleridir. ktisadi ve teknik açıdan bütünlük arz eden kıymetler oran, yıl ve yöntem olarak aynı çerçevede amortismana tabi tutulur. 01.01.2004 tarihinde itibaren satın alınan AT K’ler için 333, 339 ve 365 no’lu VUK Genel tebliglerinde yer alan faydalı ömür süreleri ve amortisman oranları esas alınarak amortisman ayrılacaktır. Bu listelerde yer alan oranlardan daha az oranda amortisman ayrılabilir ancak bu sekilde amortisman süresinin uzatılması mümkün degildir. C Amortisman Hesaplama Yöntemleri Normal Amortisman: Normal amortisman, iktisadi kıymet için amortisman süresi içerisinde esit oranda amortisman ayrılmasını ifade eder. Bu yöntemde önce iktisadi kıymetin faydalı ömürleri belirlenir. Bir rakamı belirlenen süreye bölünerek amortisman oranı bulunur. Örnegin aktife alınan iktisadi kıymetin faydalı ömrü 5 yıl olarak belirlenmis ise, amortisman oranı 1/5= %20 olarak hesaplanır. Mükellefler amortismana tabi iktisadi kıymetlerinin degerlerini, Maliye Bakanlıgınca tespit ve ilan olunan faydalı ömür ve amortisman oranlarını dikkate alarak yok ederler. Azalan Bakiyeler Usulü ile Amortisman: Azalan bakiyeler usulünde amortisman, bir tesvik uygulaması niteligindedir. Yeni bir duran varlık iktisap eden mükelleflerin, ilk yıllarda daha fazla amortisman ayırmak suretiyle, baslangıçta ödeyecekleri verginin bir kısmının daha sonra alınması ve bu suretle belirli bir mali imkan saglanması öngörülmüstür. Ancak bu usulde amortisman ayırmak isteyen mükellefler bu seçimlerini amortismanın ilk yılında yapmak zorundadırlar. VUK'nun mükerrer 315. maddesine göre; yalnızca bilanço esasına göre defter tutan mükellefler amortismana tabi iktisadi kıymetlerini azalan bakiyeler üzerinden amortisman yöntemi ile yok edebilirler. Dolayısıyla isletme hesabı esasına göre defter tutanlarla, serbest meslek erbabı ve GMS sahipleri bu usule göre amortisman ayıramazlar. Azalan bakiyeler usulü ile amortisman, normal amortismanın iki katı oranında ve varlıgın her yıl net degeri üzerinden ayrılır. Azalan bakiyeler usulüyle amortisman ayrılırken amortisman oranı % 50’yi geçemez. Amortisman süresi de normal amortisman oranına göre hesaplanan süreyi geçemez. Bu sürenin son yılına devreden bakiye deger, son yılda tamamen yok edilir. Kıst Amortisman: Binek otomobillerin aktife girdigi hesap dönemi için ay kesri tam ay sayılmak suretiyle kalan ay süresi kadar kıst amortisman ayrılır. Tasfiye, birlesme ve devir, nevi degisikligi ve bölünme, adi ortaklıklarda ortak degisimi hallerinde de kıst amortisman hesaplaması yapılır. Binek otomobillerde ilk yıl ayrılmayan amortisman, itfa süresinin son yılında yok edilir. www.vergidanismani.com www.alomaliye.com 22 Fevkalade Amortisman: Amortismana tabi iktisadi kıymette; yangın, deprem, su basması gibi afet neticesinde deger kaybı olusması, yeni icatlar nedeniyle teknik verim ve kıymetinin düserek tamamen veya kısmen kullanılamaz hale gelmesi, cebri çalısma nedeniyle normalden fazla yıpranmaya tabi olması gibi hallerde iktisadi kıymetler, fevkalade amortisman oranları üzerinden amortismana tabi tutulabilir. Fevkalade amortisman hesaplandıgı durumlarda ayrıca normal amortisman hesaplanmaz. Fevkalade amortisman oranı, her olaya özgü olmak kaydıyla mükellefin müracaatı üzerine Maliye Bakanlıgınca tespit edilmektedir. C Amortismanlar ile lgili Özellikli Durumlar - Her iktisadi kıymet için ayrı amortisman usulü kullanılabilir. seçilen amortisman usulü sonraki yıllarda degistirilemez, ancak azalan bakiyeler usulünden normale dönülebilir. - Teblig ile belirlenen oranlardan daha düsük oranda amortisman ayrılabilir ancak amortisman süresi uzatılamaz. - Amortisman oranları degistirildiginde; yeni oranlar degisikligin yapıldıgı hesap döneminden itibaren geçerlidir. Önceden alınmıs ve amortisman ayrılmaya devam edilen tüm iktisadi kıymetler yeni oranlara ve faydalı ömürlerine göre itfa edilecektir. Faydalı ömür ve amortisman oranları degistirilen iktisadi kıymetlerin net defter degerlerinin, ilgili iktisadi kıymete iliskin olarak ilan edilen yeni faydalı ömür süresinden, amortisman ayrılmıs olan sürenin tenzili suretiyle kalan amortisman süresi esas alınarak itfa edilmesi gerekmektedir. Söz konusu iktisadi kıymetler için geçmis hesap dönemlerinde ve geçici vergi dönemlerinde ayrılmıs olan amortisman tutarlarına iliskin olarak herhangi bir düzeltme yapılmayacaktır. Örnegin, 2004 yılında alınmıs bir AT K’in Faydalı ömrü 7 yıl amortisman oranı %14,28 olarak belirlenmistir. Bu iktisadi kıymetin faydalı ömrü bakanlık tarafından degistirilmis ve 5 yıl olarak belirlenmistir. Atik için 2 yıl amortisman ayrıldıgından kalan amortisman süresi 3 yıl olacaktır. Bu durumda net defter degeri için yeni amortisman oranı = 1/(5-2) = %33,33. - Gayrimenkullerin kullanım ömrünü uzatıcı nitelikteki harcamalar, asıl gayrimenkulün itfa süresinden bagımsız olarak, kendi itfa süresinde itfa edilir. - Fonksiyon ve yararlarını artırıcı nitelikteki harcamalar, asıl gayrimenkulün kalan itfa süresi içinde esit tutarlarda itfa edilir. - Binek otomobillere ait ÖTV ve KDV dogrudan gider yazılabilir. Kayıt ve tescile tabi tasıtların, ilgili sicillerine kayıt yapılmadan amortisman ayrılamaz. - Binek otomobillerde ilk yıl ayrılmayan amortisman itfa süresinin son yılında yok edilir. Özel Maliyet Bedelleri Kiralanan gayrimenkullerle ilgili olarak isletmeler tarafından yapılan deger artırıcı veya gayrimenkulü genisletici nitelikteki giderlerden kira süresi sonunda kiralayanda bırakılacak olan kıymetler özel maliyet adını almaktadır. Bu tür harcamalar dogrudan gider yazılmayıp aktiflestirilir. Özel maliyetler, maliyet bedeli ile degerlenir. Özel maliyetler kira süresine göre esit yüzdelerle amortismana tabi tutulur. Kira süresinin belirsiz olması durumunda amortisman bes yıllık süre esas alınarak hesaplanacaktır. Özel maliyet bedellerinin itfasında kıst amortisman uygulaması www.vergidanismani.com www.alomaliye.com 23 yapılmayacak ve azalan bakiyeler usulü kullanılmayacaktır. Özel maliyetin bir bedel karsılıgında devredilmesi durumunda iktisadi kıymet satısı gibi islem yapılacaktır. Sabit Kıymet Yenileme Fonu Amortismana tabi iktisadi kıymetlerin satılması halinde alınan bedel ile bunların envanter defterinde kayıtlı degerleri arasındaki fark kar ve zarar hesabına geçirilir. sletme hesabı esasında defter tutan mükelleflerle serbest meslek kazanç defteri tutan mükellefler bu farkı defterlerinde hâsılat veya gider kaydederler. Satıs kârının tespitinde birikmis amortismanlar gelir olarak dikkate alınacaktır. Bir isletmede satılan iktisadi kıymetin yenilenmesi zorunlu oldugunda veya isletme yönetimince yenilemeye karar verildiginde, satıstan dogan kâr sonuç hesaplarına intikal ettirilmeyip bilanço pasifinde üç yıl süreyle tutulabilir. Yenileme fonu adı verilen bu düzenleme sadece amortismana tabi iktisadi kıymetlerde uygulanabilir. Yenileme fonu olarak ayrılacak kazancın isletmeden çekilmemis olması gerekmektedir. Diger taraftan yenileme fonunun bilânçoda izlenmesi gerektiginden bu uygulamadan sadece bilânço usulüne göre defter tutan isletmeler yararlanabilecektir. Elden çıkarılan iktisadi kıymetin daha önce yeniden degerlemeye veya enflasyon düzeltmesine tabi tutulmus olması yenileme fonu ayrılmasına engel degildir. Yenileme fonu açısından satısın pesin, vadeli ya da trampa seklinde olmasının önemi bulunmamaktadır. Ancak dövizli bedelle satılan kıymetlere iliskin olarak sonradan vadeli alacak nedeniyle hesaplanacak kur farkları, yenileme fonuna alınmayıp dogrudan gelir yazılmalıdır. Yeni alınacak kıymetin hiç kullanılmamıs olması yenileme fonu kullanımı için sart degildir. Yalnız alınan kıymetin cins ve vasıf olarak satılan kıymetle aynı olması zorunludur. Yenileme fonu üç yıl içinde yeni alınan kıymetin amortismanına mahsup edilir. Yeni kıymet alınmıs dahi olsa üç yıl içinde kullanılmayan yenileme fonu üçüncü yılın sonunda gelir yazılmalıdır. Örnegin, (A) A.S. Kayıtlı degeri 15.000YTL, birikmis amortismanı 12.000 YTL olan makineyi, 10.10.2007 tarihinde 10.000YTL’ye satmıs ve satıstan dogan karı yenileme fonuna almıstır. Sirket, 10.01.2008 tarihinde 30 milyara yeni bir makine almıst |